SARİYAHSİLİ GÖRKEM

KUMKALE İHRACI

General Hâmilton Eceabat yarımadasının cenûb-i garbîsi müntehasına yapılacak ihrac hareketini setr ve aynı zamanda Asya cihetine yerleştirilmesi muhtemel bataryalara karşı himaye için Kumkale’ye bir müfreze ihracını tasmim ve bunun için de Altıncı Kolonyal alayıyla topçu ve sunuf-i fennîyyeden mürekkeb bir müfrezeyi Miralay Ruef kumandasında olarak bu vazifeye memur etti. Bu müfreze, ayrıca bir filo himayesinde olarak ihrac edilecekti.

12 Nisan sabahı fecirle beraber Boğaz medhalinde bulunan filo, Kumkale ve Yenişehir ve Kalafatlı’ya kadar Mondros çayını şiddetle dövmeye başladı. Sefâin-i harbiyenin yağdırdığı şarapnel ateşi altında Kumkale barınılamayacak bir hale gelmişti. Top yerleştirilen nakliye sefâini de filonun ateşine iştirak ediyordu.

Kablezzeval 4.30 da ihrac başladı. Kumkale kasabasının hemen cenûbunda bulunan kuvvetimiz tarafından karaya çıkan düşman ateşle karşılandı. Obüslerimiz de müessir ateşlerle harbe iştirak etti. Gündüzün başlayan harekât-ı taarruziyemiz dolayısıyla geceleyin de pek şedîd muhârebeler cereyan etti. Kuvvetli iki düşman projektörü muhârebe meydanını aleddevam tenvir ediyor ve ileri atılan her adım düşman zırhlıları tarafından ateşle karşılanıyor, ma’ahaza kıtaâtımızın cansiperâne hücûmlarına mani olamıyordu. Kumkale birkaç kere tarafeynin eline geçti.

13 Nisan kablezzeval 4.30 raddelerinde icra edilen umûmî hücûmla Kumkale bu defa kati olarak istirdad olundu. Bu muvaffakiyet topçularımızın müessir ateşleri ve piyademizin fevkalade cesaret ve fedakârlığı ile istihsal olunmuştu. 200 kadar Senegalli ile birçok Fransız efradı esir edilmişti. Esirler ile kıtaâtımız üzerine bir taraftan düşman gemileri  müdhiş bir şarapnel ateşi açtığı gibi bir taraftan teslim olmayan Fransız avcıları ateş ettiklerinden üseranın bir kısmı kendi arkadaşlarının ateşleriyle kasden itlaf edilmiş oldular.

KABATEPE İHRACI

21 Nisan sabahı saat beşe doğru iki zırhlı, üç torpido Kabatepe’ye hakim mevzilerde bulunan bataryalarımıza ve Kabatepe’deki siperlerimize açtığı ateşler himayesinde sahile çıkarılan kuvveti ateşlerimizle karşılandı. Ve derhalyapılan hücûmla  iki yüzü mütecaviz zâyiât vererek kâmilen def ve tard edildi. Düşmanın Kabatepe’ye istinad ile sol cenahımızı tehdid etmek veya Kabatepe’nin tarafımızdan işgal edilip edilmediğini anlamak gibi bir maksad takib ettiğine hükm edilebilir.

ANAFARTALAR İHRACINA KADAR DEVAM EDEN MUHÂREBAT

Arıburnu cebhesinde şedîd ve muvaffakiyetli taarruzlarımızla sahile sıkıştırılan düşman büyük mikyasda bir hareket icra edemeyecek hale getirilmesi üzerine arazinin menaatinden istifade ederek mevkiini tahkim ve takviye etmekle meşguldü. Tarafeyn ateşlerinin yekdiğerini pek müessir sûrette dövebildiği bu sâha-i harbde mevzi muhârebatı safahatı başlamış ve tarafeyn kuvvetlerini kâmilen mestur olarak isti’mâl etmek ve tamamen gizlemek ihtiyacında bulunmuştu. Taarruzdan sarf-ı nazar etmemekle beraber bizim tarafta da tahkimat için her türlü vesaite müracaat edilerek metin bir hatt-ı müdafaa vücûda getirildi. Cenûb mıntıkasında da vaziyet aynı hali almıştı.

26-27 Nisan gecesi Arıburnu cebhesinde düşmanın sağ cenahımıza tevcîh ve beş kere tekrar eylediği hücûmlar, pek külliyetli telefât verdirilerek def ve tard edildi.

Cenûbda muvakkat sükunumuzdan istifade etmek isteyen düşman bütün cebhede başlayan batî ve tedrici taarruzla  83 Tepesi civarında elde ettiği muvaffakiyeti pek az bir zaman sonra kaybetti. Kum torbalarından bilistifade kademeli ateş icrasına müsaid siperlerle tahkim ettiği hatlarda  bomba endahtına mahsus toplar ve pek mahirâne  bir sûrette müteaddid mitralyözler tabiye etmişti.

4 Mayısda düşmanın Arıburnu’nda büyücek mikyasda ihrac yaptığı görüldü. Düşmanın şimdiye kadar verdiği zâyiât-ı külliyeden dolayı takviye kuvvetlerine ihtiyacı vardı. Düşman bu taze kuvvetlerle yerleştiği hatta daha ziyâde tezyîd-i metanet ve mukavemet etmeye vakit bulmadan tard etmek için 5-6 Mayıs gecesi  umûmî bir hücûm icra edildi. İhracın ilk günlerinde İngilizlerle karşılaşarak birçok şanlı muhârebata iştirak etmiş ve bu güne kadar elde ettikleri netayic-i muvaffakiyetle gurur-i manevileri yükselerek hasmını tamamıyla anlamış olan bu kıtaât arasına yeniden dahil olan kuvvetlerimiz aynı hissiyat-ı besalet ve fedakâri ile savaşmak arzusunu besliyordu. Hücûm nısfülleylden sonra saat 3.30 da icra edilecekti. Kıtaâtımız, hücûm zamanını ulvi bir azîm ile bekliyor, saf ve nezih kalblerden nebeân eden temenniyat-ı zaferle rûhlar ihtizaz ediyordu.

Düşmanın zayıf ateşleri altında siperlerden boşanan hücûm dalgaları yekdiğerini takib ederek ilerlemeye başladı. Pek az sonra kendisini bekleyen felaketten haberdar olan düşman, şedîd ateşlerini muhâcimlere tevcîh etti. Ateşin şiddetine rağmen akın devam ediyordu. Arazinin çetin ârızalarını kemal-i maharetle atlayan muhâcimler düşman siperlerine kadar sokuldular. Tel örgü manialarına kadar takarrüb edenler müessir bomba ateşleri altında kalmışlardı. Meydan-ı harb iştial etmiş bir sâhayı andırıyordu. Binlerce tüfekten çıkan ateşler, bombalardan yayılan alevler karanlığın manzarasını değiştirdi. Müessir ateşler karşısında metanetini sarsmayan kıtaâtımız, bazı noktalarda düşman siperlerine girdiler. Ortalık ağarmış ve hücûm tevakkuf etmişti.

Tarih-i askerimizde âlî bir itimad ve itikad ve yüksek bir fedakârlık numunesi olarak ilelebed kalacak kahramanlık mefahiriyle malamal olan bu hücûm muvaffakiyetpezir olamamışsa da vesait-i fevkalade-i harbîye karşısında hiçbir tezelzül-i maneviye maruz kalmaksızın yedi saat kadar bir imtidad ile bilâinkıtâ devam etmesi cihetiyle yüksek bir şehâmet-i askeriye tecelli ettirmişti.

Hücûmun inkıtâını müteâkib düşmanın 6 Mayıs günü ve gecesi şimâl grubunun sağ cenahına icra ettiği mukabil taarruzla 25-26 Mayıs gecesi yine aynı cenaha tevcîh ettiği taarruzlar zâyiât-ı külliye verdirilerek def edildi. Ekseri günler alelade piyade ve topçu ateşleri devam ediyor ve bomba müsademeleri vukû buluyordu. Geceleri başlayan mevziî ateşler tekmil cebheye sirayet ederek sabahlara kadar devam ederdi. Düşman siperlerinin bir kısmını berhava ederek bir gedik açmak maksadıyla atılan lağımların infilakleri top, tüfek ve bomba tarrâkalarıyla birleşir, hevlengiz velveleler husule getirirdi.

Siper muhârebatında bomba pek büyük bir ehemmiyet aldı. Yekdiğerine pek ziyâde yaklaşmış olan mevazi aksâmında el bombaları siperden baş çıkartmayacak derecede bir tesîr gösterirdi.

2 Mayıs gecesi cenûb grubunda 83 rakımlı tepede yerleşen düşman kuvvetleri taarruzumuzla hatt-ı aslîsine def edildi. İhrac günlerinden beri Saros Körfezi irili ufaklı birçok harb ve nakliye gemileriyle tutulmuş cesîm bir liman manzarasını irae ederdi. Ebhâr-ı muhîte seferlerine mahsus olan sefâin-i cesîmeden en ufağına kadar merakib-i bahriyenin hergün bir kısmı gider ve başkaları gelirdi. Torpidoların mütemadi keşif cevelanları görülürdü. Geceleri ihrac iskelelerinde ve siperlerde düşmanın faaliyetini temin için müteaddid projektörler mıntıkayı daimi bir mehtab aleminde bulundururdu.

9 Mayısda Arıburnu civarındaki bütün sefâin-i harbiye ve  nakliye acı acı düdük çalarak demir almaya başlamışlardı. Şimdiye kadar sakin suları endişesiz bir sûrette cevelangah ittihaz eden gemilerin bu telaşları fevkalade bir hal ve tehlikenin zuhurunu işrâb ediyordu. Gemiler lâyenkati harekete ve bir kavs-i dâire üzerinde seyre başlamışlardı. Torpidolar şimâl ve cenûb istikametinde gidip geliyorlardı. Hiç ümid etmedikleri bir zamanda gayr-i mer’î bir tehlikenin hudusu mağrur zırhlıları bir acz ile kıvrandırıyordu.

12 Mayısda bu nâmer’î tehlike gelip çattı. Bugün öğleden sonra, Arıburnu-Kabatepe arasında Triumph sisteminde bir zırhlı, 14 Mayısda da Tekeburnu’nda demirlemiş olan Majestik zırhlısı tahtülbahirlerimiz tarafından pek ani bir sûrette gark edilmişti. Bu hadisat-ı mühimme düşmanın faaliyet-i bahriyesi üzerine mühim tesîrat îka etti. Sefâin-i harbiyeden birçokları Mondros limanına kapatılmış, nakliye gemileri de adaların mahfûz koylarına iltica etmişlerdi. Tahtülbahir tehlikesine karşı su kesimi az olan sefâin ve monitörler getirildi ve sefâin-i cesîme bunlara terk-i mevki etti. Şimâl grubunda harekât-ı katiyedden sarf-ı nazar eden düşman cenûb grubuna yüklendi ve 30 Hazirana kadar devam eden müteselsil hücûmlar başladı.

Haziran nihayetlerine doğru şimâl ve cenûb grupları cebhesinde müttefikînin cem ettiği kuvvetler bervech-i âti mikdara baliğ oluyordu. Şimâl grubu cebhesinde dört Avustralya ve bir Yeni Zeland piyade, üç hafif Avustralya ve bir Yeni Zeland süvari, bir Yeni Zeland cebel livâsıyla ağır topçu bataryaları cenûb grubu cebhesinde Rovayyal Navel ve Lankaşayr fırkalarıyla yirmi dokuzuncu piyade fırkası ve bir hind livâsı Fransızlara ait beş müstemleke, iki Fransız, bir zihaf alayı ve yer lejbonu etranzer “gönüllü hıristiyanlardan müteşekkil” taburuyla ağır bataryalar.

9 Mayısda Fransızlar, cenûb grubunun sol cenahına kara ve denizden topçu ateşleri tevcîhiyle şedîd ve kat’i taarruz etti ve iki binden fazla maktül verdirilerek def edildi. 22 Mayısa kadar vaziyet hal-i tabiide devam etti.

22 Mart sabahı bütün cebhede top ateşi başladı ve zevalden itibaren düşman tekmil cebhede taarruza kalktı. Bugünkü muhârebe pek şedîd ve buhranlı idi. Cebhemizin Sığındere’den 83 rakımlı tepeye kadar takriben 3 kilometrelik bir kısmı sukût etmişti. Akşama kadar imtidad eden muvaffakiyetli mukabil taarruzlarımızla kaybettiğimiz mevaziin bir kısmı istirdad edildi. Bu gece ve ertesi gün muhârebe devam etti.

23-24 Mayıs gecesi icra ettiğimiz mukabil taarruz muvaffakiyet kazandı. 24 Mayıs sabahı muhârebe hattı eski hatta yaklaşmış, yalnız merkezden dahile doğru bir inhina hasıl etmişti. 5 Hazirana kadar vaziyet hal-i tabiide devam etti.

5 Hazirandan itibaren kara torpili de meydana çıkmış ve siperlerimizi alt üst etmeye başlamıştı. Bugün düşmanın açtığı şiddetli topçu ateşleri üç gün ve üç gece devam ederek siperlerde pek çok tahrîbat yaptı.

Bu ateşleri müteâkib Fransızlar 8 Haziran sabahı hücûma kalktılar ve bir kısım siperleri zabt ettiler. Bugün başlayıp 9 Haziran günü de devam eden mukabil taarruzlarımızla siperlerin bir kısmı istirdad ve düşmanın cebheyi yarmak teşebbüsü de akamete mahkûm kaldı.

13 Hazirandan itibaren İngilizler sağ cenahımızla merkezimize karşı yeniden taarruz hazırlığında bulunmaya ve mıntıkayı tedricen azami bir şiddet iktisab eden gemi ve kara toplarıyla dövmeye başladı.

15 Haziranda zevalden evvel başlayan şiddetli bir piyade taarruzuyla Sığındere sırtlarındaki siperlerimiz sukût etti ve düşman biraz ilerlediyse de taarruz durduruldu ve yeni taarruz teşebbüsleri def edildi. 18 Hazirana kadar muhârebe tedricen şiddetini kaybetmek üzere devam etti. 22 Haziranda bu cenahda kudret-i tecavüziyesi kâmilen kırılan düşman nazarını sol cenaha tevcîh etti.

28 Haziranda sol cenahımızda müdhiş bir topçu faaliyeti başladı. 29 Haziran sabahı İngiliz ve Fransızlar müttehiden merkez ve sol cenaha kat’i bir hücûm tevcîh ettiler. Muhârebe tarafımızdan icra edilen mukabil taarruzlar ile 30 Haziran akşamına kadar imtidad etti. Düşman en son ümidvar olduğu darbeyi burada da indirmeye ve azm-i celadetkarânemiz karşısında kerevizdere’yi geçmeye muvaffak olamadı. Bütün bu mütevâlî ve şedîd hücûmlar, askerimizin süngüsünün ucunda kırılmış, düşmanın ne savleti ne de efvah-ı nariyesinin yağdırdığı çelik bârânı rûh-i müdafaamızı katiyen sarsamamıştı. Pek müstesna şerâit tahtında harb eden kıtaâtımız iman ve metanetini ve her türlü sitayişin fevkindeki fedakârlığı ve mehalikten pervasızlığı muvaffakiyetimizin âmil-i mühimmi idi.

Bütün kuvvet ve kudretini sarf ettiği bu son muhârebat-ı mütevâlîye ile düşman, cenûbdan ilerlemeyeceğine kanaat getirmişti. 30 Hazirandan sonra bu cebhede de muhârebat nisbî ber devre-i sükuna girdi ve mevki muhârebatı başladı. Her iki cebhedeki harekâtının tamamıyla mahkûm-i akamet kalması  üzerine düşman  için ya şibh-i cezîreyi tahliye veya başka bir cebhede Çanakkale’ye karşı tecdîd-i hücûm etmek gibi iki şıktan birini ihtiyar etmek lâzım geliyordu. Düşman ikinci şıkka karar ve yeni bir ordu ihzârına ibtidar etti.

ANAFARTALAR İHRACINI SETR İÇİN ŞİMAL VE CENÛB CEBHESİNDE DÜŞMANIN İCRA ETTİĞİ NÜMAYİŞİ HAREKÂT

Düşman mevcut kuvvetiyle işi başaramayacağı daha Nisan ayı nihayetlerinde anlamış ve bir fırka kadar taze kuvvet celb etmişti. Bu fırkanın vürûduna kadar vaziyet pek çok tebeddül ettiğinden yeni gelen kuvvet matlub olan tesîri gösteremedi. Bir ay sonra elde bulunan kuvvetin bir ay evvelki gibi zayıf olduğunu gören İngilizler, yeni bir teşebbüs-i kat’i icrası için üç nizâmiye ve iki tritoriyal (müstemleke) fırkası göndermeye karar verdiler. Bu kuvvetin Mondors’da tahaşşüdü Temmuz nihayetlerine doğru hitam bulacaktı. Hâmilton –raporundan anlaşıldığı vech üzere- yeni celb edeceği kuvvetleri ne sûretle istihdam edeceğini hayli düşündükten ve bu kuvvetlerin Anadolu yakasına İnoz veya Saros’un şimâline veya şibh-i cezîrenin cenûb müntehasına çıkarmakta âmil olan sevkülceyş, tabiyevî nukât-ı nazarı münakaşadan sonra Suvla Körfezine ihrac edip bir hamlede Kocaçimen’i zabt ederek Arıburnu cebhesindeki kuvvetlerimizin tamamıyla arkasını almaya ve binnetice buradan Maydos’u elde etmeye karar verdi. Ve cesaret ve inadlarına pek güvendiği Avustralyalılar ile Nivzelandlıların tutunabildikleri şimâldeki Arıburnu sâhasından şedîd bir zorlayışla atılıp geçeceğini ümid etti.

Suvla Körfezinde icra edilecek teşebbüsü setr içen hiyel ve desayis-i harbiye olarak Saros Körfezinin şimâline küçük bir ihrac yapmak, sefâin-i harbiye tarafından Midilli Adası karşısına tesadüf eden Anadolu sahili boyunca nümâyişler icra etmek ve şimâl grubuyla cenûb grubunda büyük ve nümâyişî bir hareket-i taarruziye icra eylemek cihetlerini de düşündü.

Son günlerde düşman Kabatepe ile Kanlısırt arasında faaliyetini tezyîd etmişti. 24 Temmuz sabahı şafakla beraber şimâl grubunda tarafımızdan icra olunan mevziî bir baskın esnasında toplarımızın müessir ateşlerinin acısını çıkarmak üzere iki krüvazör, müteaddid monitör Palamutluk sırtıyla Conk Bayırı ve Kavakdere’yi şiddetle ateş altına aldı. Ve sabahtan beri kemal-i faaliyetle devam eden asker ve mühimmat nakliyatı bataryalarımızın tesîrli ateşleri altında birçok defalar inkıtâa uğradı. Toplarımızın menzil dahiline giren nakliye sefîneleri ateşimizin tesîriyle uzaklaşmaya mecbur oldu. Korku Deresi ve Kömürkapı deresi ilerisinde ve Merkeztepe gerisinde süngü takmış bir halde görülen düşman ihtiyat kıtaâtı topçu ateşlerimizle dağıtıldı. Öğleden sonra saat dörtte düşman öbüslerinin gayet seri ve şedîd ateşleriyel  Kanlısırt, Kırmızı Sırt ve Merkeztepeyi dövmeye başladı ve bu ateşlere bir krüvazörle monitörler de iştirak etti. Düşman muhnik gaz neşr eden pekçok mermiyât da atıyordu. Bir hücûm vukû bulacağı anlaşılarak tedabir-i mütekabile ittihaz edildi. Filhakika düşman, bir buçuk saat olanca şiddetiyle devam eden topçu ateşini müteâkib öğleden sonra beş buçukta kesif piyade kuvvetleriyle Kanlısırt’a hücûm ve mevziî bazı muvaffakiyet elde etti ise de bu gece bu muvaffakiyeti hükümden ıskat edildi. Yeşilsırt’a icra ettiğimiz baskında kısmen muvaffakiyet elde ettik. Düşmanın buradaki tedabir-i mütekabilesi gayr-i müessir kaldı. Yevm-i mezkurda cenûb grubunda da taarruz başladı. Öğleden sonra saat ikide kara ve gemi topları sağ cenahımız siperleriyle gerilerine ateş açarak müteâkiben sağ cenahımızın bir kısmına mükerrer hücûmlarda bulunduysa da telefât-ı külliye ile tard ve def edildi. Kısmen bu gün düşman sol cenahımıza yalnız topçu ateşi tevcîhiyle iktifa etti. Cenûb grubundaki bu hücûmlarında düşman meydanda iki bini mütecaviz maktül bırakmıştı.

25 Temmuz günü cenûb grubunda sol cenahımıza karşı tevcîh ve üç kere tekrar edilen taarruzlar bilamuvaffakiyet devam etti. Sağ cenahımızın bir kısmına tevcîh ettiği mükerrer taarruzlar da aynı sûretle akamete uğratıldı. Bu gün cenûb grubunda cereyan eden muhârebat, pek büyük bir şiddeti haiz idi. Düşmanın da itiraf ettiği vechile hücûmlara karşı gösterdiğimiz mukavemet ve salabet ilk ihrac günlerindeki mukavemet ve metanetimizden farksızdı. Şimâl grubunda 25 Temmuzda tarafeynin şedîd hücûmları devam etti.

CONK BAYIRI TAARRUZU VE ANAFARTALAR İHRACI

Düşman aldığı yeni kuvvetlerle şimâl grubu cebhesinde bulunan kıtaâtını ikiye ayırarak bunlardan bir kısmına şimâl gurubu cebhesinde bir işgam muhârebesi yapmak, diğer kısmına da Anafartalar’a ihrac edilecek kuvvetle tevhid-i harekât ederek Sazlıdere, Çatlakdere ve Ağıldere üzerinden iki taarruz kolu ile Conk Bayırı’na bir hücûm-i hakiki tevcîh etmek vazifesini verdi.

24 Temmuzdan beri Kanlısırt ve Düztepe’ye karşı tevcîh ettiği harekât-ı taarruziye de nümâyişî bir mahiyette olmaktan ziyâde ciddi bir hücûm şeklini almıştı. Düşmanın harekât-ı umûmîyesinde hedef ittihaz ettiği Kocaçimen silsilesine aynı zamanda şimâl grubunun sağ cenahında bulunan kuvvetleri geri atmak sûretiyle de vasıl olmak istediği anlaşılıyordu. Çünkü düşmanın bugünkü hücûmda yalnız sağ cenahımıza karşı istihdam ettiği kuvvetlerin derecesi ve azîm zâyiâta ehemmiyet vermeyerek hücûmu tekrar etmesi ve hücûmun mükerreren akim bırakılmasına rağmen muttasıl efradını siperlerden ilerletmeye sa’y eylemesi buradaki taarruzunun ciddiyetine bir delil teşkil eder. Yalnız sağ cenah siperlerimizin önünde bine yakın maktül görülmüş olmasına nazaran düşmanın 24-25 Temmuz gecesi  sağ cenahını şedîd topçu ateşleri altında bulunduran düşman, Ağıldere ve Sazlıdere arasındaki mevânii, müdafilerimizinîka ettiği müşkilâtı zâyiât-ı mühimme ile bertaraf etmeye imkan bularak Conk Bayırı istikametinde taarruza geçmişti. Düşman aldığı takviye kıtaâtıyla taarruzunu teşdid etmekte ve tarafımızdan da şiddetle mukabele edilmekteydi.

İmroz Adasında ihzâr edilip Suvla’ya çıkarılacak olan düşman kuvvetlerinin de sefâin-i harbiyenin himayesi altında zulmet-i leylden bilistifade bu gece ihracına başlanmıştı. Düşman, Suvla’da sahili donanma ateşine  pekziyâde maruz bulunan açık ve kumsal kısımlarından istifade etmek husûsunu düşünmüş ve buraları ihrac noktası olarak intihâb etmiş olmakla beraber sahil tarassud ve müdafaa kıtaâtımız gece düşmana karşı pek metin bir mukavemet göstermekteydiler. Sahilin bazı aksâmının sığ olmasından ve tarassud kıtaâtımızın müteyakkızâne ve faalâne ifa-yı vazife etmesinden dolayı pek ziyâde müşkilâta maruz kaldılar. Nakliye dubalarından birçokları ateşlerimizin tesîr-i kâhırı altında sahilden epey uzak bir mesafede kuma oturtulmuş, dubalardaki ihrac kuvvetleri hayatlarını kurtarmak için havl-i can ile denize atılmışlardı. Lalebaba ile Gazibaba’da bulunan müdafilerimiz dubaları müessir bir yan ateşine almışlardı. Büyük bir cesaret ve şecâatle kumsallığa kadar sokulan bir kısım kuvvetlerimiz, buraya çıkan düşman kuvvetleri arasına bilaperva süngüleriyle dalarak bunlara bir karış bile ilerlemek için maruz kalacakları akıbetin mukaddematını tattırmıştı.

Küçük, fedakâr kuvvetlerin süngü müsâdemâtıyla nihayet bulan mukavemet-i dilîrânesini pek mütefevvik kuvvetlerin hücûm-i cebrisiyle bertaraf eden düşman, Lalebaba tepesini zabt etti. Tuzla gölünün içerisinden geçen Laletepe müdafileri ile Küçük Kemikli ve Azmak Dere arasında bulunan kuvvetimiz, Tuzla Gölünün cenûbuna geçerek sabaha kadar burada düşmana mukavemet etmişler ve sabahın takarrübü üzerine Pertaltepe’ye çekilmişlerdi. Softatepe’de bulunan küçük bir kuvvetimizin ateşleri, bir düşman livâsının harekâtını tevkif etti ve müdafilerimizin  ateşlerinin inzimâmıyla da zâyiât-ı mühimme verdirildi. Bu livâyı ilerletmek için diğer bir livâ ile takviye mecburiyetinde kaldılar.

İngiliz, Suvla limanına ihrac edilmek üzere dokuzuncu kolordusunu tahsis etmişti. Sahile çıkan büyük kuvvetlerle bu gece sabaha kadar sahil hattında şedîd müdafaamız karşısında ilerleyemediler. Ateşlerimizin tesîratıyla intizamı kaybettirilerek tereddüt ve kararsızlık içinde bırakıldı. Küçük Kemikli burnunun cenûbuna çıkan kuvvetlere karşı da ateşle mukavemet ediliyordu.

25 Temmuz sabahı Kemikli istikametinden düşman kuvvetlerinin ilerlediği görüldü. İhraca karşı sahil hattında her türlü fedakârlığı ifa ile Ağalılar-Kükürtlü Pınar hattına çekilen kuvvetimiz, tekrar musırrâne mukavemete başlayarak tekrar kuvâ-yı fâikeye karşı müdafaaya girişti. Ve müessir yan ateşiyle düşmanın taarruzunu durdurdu. Düşman bu darbe üzerine Laletepe’ye yerleştirdiği topların himayesiyle Pernar Tepe’ye doğru ilerlemeye çalışıyordu. Bir taraftan da sahilde tahkimata faaliyetle devam ederek ihraca da germî veriyordu. Kireçtepe’yi şiddetle müdafaa ediyorduk. Şiddetli topçu ateşleriyle sol cenahımızdaki siperler kâmilen silindi. Bu cenaha yüklenen ve mütemadiyen takviye edilen kuvvetlerle şedîd süngü müsâra’ası vukûa geldi.

Kıtaâtımız bütün gün bu hatta metin bir kuvve-i maneviye ile müdafaada sebat etti. Aynı zamanda Conk Bayarı’nda muhârebe devam ediyordu. Düşmanın fevkalade sarfettiği mesaisi boşa gitmiş, bütün taarruzları kırılmıştı. Nümâyiş maksadıyla Saros Körfezi şimâlinde Sazlıdere ile Karaçalı arasına ihrac edilen ufak bir kuvvet yirmiyi mütecaviz maktül ve mecrûh verdirilerek kâmilen tard edildi.

25-26 Temmuz gecesi sabaha karşı yeniden fâik kuvvetlerle Conk Bayırı’na tevcîh edilen taarruzlar, tekrar tevkif edildi. Dik bayırlar üzerinden, sık çalılıklar arasından büyük mezahim ve müşkilâtla ilerleyen kuvvetler pek çok zâyiât vererek siperlere iltica etmişti. Kocaçimen ve Conk Bayırı payelerinde cereyan eden muhârebat, sahne-i harbin mihrakını teşkil ediyordu. Düşman bütün azîm ve şiddetini bu noktaya toplamıştı. 26 Temmuzda ba’dezzevâl üç buçuğa kadar tahkimatla meşgul olan düşman, cebhede sükuneti muhafaza ederek sağ cenahımıza ilerlemek istedi. Pek mütereddidâne hareket ediyordu. Şiddetli ve müessir ateşlerimizle bu teşebbüsü de geri kaldı. Mermi iştialleriyle sâha-i harbin ötesinde  berisinde tutuşan çalılıkların hasıl ettiği yangınlar tarafeyn arasında bir mani husule getiriyor ve hasmın harekâtını işkâl husûsunda işimize yarıyordu. Mamafih bazen kıtaâtımız da bu yangınların tevsi-i sirayetinden müteessir oluyordu.

Müessir müdafaalarımızdan yılan düşman, tereddüd ve kararsızlık içine düşmüştü. O kadar perişan bir haldeydi ki bu intizamsızlığın önünü almak için bizzat Sula’ya çıkan müttefikîn başkumandanı bir kolordudan ibaret olan kuvvet dahilinde nisbeten harekâta kabiliyetli ancak bir livâ bulabilmişti!

27 Temmuzda düşman Küçük Anafartalar’ın şimâlindeki sırtlarla İsmailoğlu tepesini zabt için şimâlde ve cenûbda iki livâ ile ilerliyordu. Bu kuvvetlere karşı sabahleyin başlayan umûmî taarruzlarda düşman ric’ate mecbur edilerek bir hayli arazi kazanıldı. Düşmanın teşebbüs ettiği müteaddid mukabil taarruzlar da kâmilen tard edildi. Düşmanın mukabil taarruzlarına  vukû bulan mukabelemiz ve bilhassa topçu ateşlerimiz pek müessir oldu. Fundalıkların tutuşması yüzünden hasıl olan yangınlar da düşmana pek ziyâde müşkilât îras etti. Resmî raporlara nazaran İngilizlerin 27 temmuz akşamına kadar mecmu zâyiâtı 8600 mikdarına baliğ olmuştu.

Bu gün düşman, taarruzu hazırlamak için sabahleyin gemi ve kara toplarıyla Conk Bayırı sırtlarına müdhiş bir ateş açmış ve ateş tedricen azami bir şiddet almıştı. Bütün sırtlar alev ve dumanlar içinde yanıyor, bu çelik ve ateşten mürekkeb maniden göz gözü görmüyordu. Yerden fışkıran toz kasırgaları kesif duman bulutlarına karışarak semaya yükseliyordu. Bu cehennemî ateş himayesinde Boğazın mavi sularını görmek için hulyaperver ümidlerle hatt-ı bâlâya doğru ilerleyen kitleler, bir yıldırım şiddetiyle feveran eden ateşimizle darmadağın edilerek müteâkiben başlayan taarruzumuzla bayırlardan aşağı sürüldü.

26-27 Temmuz gecesi ihraca başlanılıp 27 Temmuz sabahı arkası alınan 53. fırka ile düşman 28 Temmuzda Küçük Anafarta sırtlarını tutmak için yeniden hücûma karar verdi.

28 Temmuz taarruzu için Tuzla Gölü şarkındaki ovada ilerlemeye başlayan takviye kuvvetleri, daha bidâyette topçu ateşlerimize maruz kaldı. Düşman en şiddetli taarruzunu Sülecek mıntıkasına tevcîh etmişti. Taarruz, kemal-i şiddetle zevale kadar devam ederek biraz sükunet bulduktan sonra ba’dezzevâl beşte tekrar tecdîd-i şiddet etti. Vakit vakit mevziî bir şiddet iktisab eden taarruzlarda bir kısım düşman kuvvetleri, Yusufçuk tepesi civarına takarrüb edebildi ise de bütün muhârebe imtidadınca devam eden şiddetli donanma ateşine rağmen  icra edilen bir süngü hücûmuyla düşman zabt ettiği hatlardan tard edildi. Bu günkü taarruz düşmana üç binden fazla telefâta mal oldu. Bu günün en şedîd muhârebatı Conk Bayırı’nın tamamıyla zabtı için yaptığımız taarruzdu.

Deniz ve kara toplarıyla müteaddid mitralyözlerin açtığı şiddetli ateşlere maruz kalan muhâcimler, metanetlerine halel getirmeksizin kemal-i besaletle ilerleyerek düşmana kadar sokuldu ve Allah Allah sadâ-yı nusretihtivâsıyla arslanlar gibi atılarak hasmı olduğu yerde kâmilen süngüden geçirdi ve Şahin sırtını istirdad etti. Bu müsâra’ada düşmanın bir generali ve birçok ümerası mecrûh ve maktül düştü. Şahin sırtının zabtı için yapılan fedakârlıklarımız bu noktanın ehemmiyetiyle mütenasibdi. Bugün Azmak Dere ve Damakcılk Bayırına icra ettiğimiz taarruzlarda da muvaffakiyet ihraz ettik. Bu günkü muhârebe Kocaçimen payelerinde dört günden bebri devam eden muhârebatın en şedîd ve en kanlısı idi. Yalnız bu sahnede müsâdemâtın bidâyetinden beri İngiliz kuvvetlerinin vermiş olduğu zâyiât, vesaik-i resmiyeye nazaran on iki bine baliğ olmuştu. Yalnız bir düşman fırkasının on bin beşyüz mevcûdu beş bin altı yüze tenezzül etmişti. Bir fırka, hey’et-i erkânı kâmilen maktül düşmüş, on üç büyük rütbeli zabit hatt-ı harbden çıkmıştı. Birçok düşman taburları, mevcûdlarının kısm-ı a’zamını kaybetmişlerdi.

Bu güne kadar bu sâhada cereyan eden muvaffakiyetimizle tetevvüc eden mühim muhârebelerden sonra düşman, Kocaçimen’in elde edilemeyeceğine tamamıyla kani olarak nazarını Anafartalar cebhesine çevirdi. Bu cebhedeki kuvvetler tensik ve takviye edildikten sonra bu sahne düşmanın yeniden silsile-i taarruzat ve tehacumuna sahne oldu.

29 Temmuz sükunetle geçti. Softa Tepe civarında düşmanın külliyetli kuvâ-yı ihtiyatiyesi görülüyordu. Bu gün yalnız piyadeden ibaret olan elli dördüncü İngiliz fırkası muvasalat etmiş ve karaya çıkarılmıştı. Bu kuvvet, Kavaktepe ve teketepe sırtlarına yapılacağı hücûmda isti’mâl edilecekti.

30 temmuzda öğleden sonra saat dörtte düşman sefâin-i harbiyesi, Teketepe-Kavaktepe civarıyla gerilerini, Kireçtepe yamaçlarını. Küçük Anafarta ovasını dövmeye başladı.

4.50 de her iki taraftan şedîd piyade ateşi açıldı. Düşman tedricen ilerleyerek hücûm mesafesine kadar sokulduğu bir zamanda süngü hücûmuyla beş altı yüz metre kadar geri atıldı. Bu sûretle takib ettiği maksadı elde edemeden üç yüzü mütecaviz telefât bıraktı. Düşman Kükürtlü Pınar şimâlinden Karakol Dağı istikametinde kırılan sol cenahı ileri sürmek için 2 Ağustosta Kireçtepe’ye kuvvetli bir taarruzda bulundu. Kara ve gemi topları bir taraftan mevzi’i dövüyor ve üç livâ kadar bir kuvvet de ilerliyordu. İleri kıtaâtıyla siperlerimizden bazılarını bidâyette  elde etmeye muvaffak olduysa da pek ağır zâyiât verdirilerek püskürtüldü.

Düşman bu mütevâlî taarruzlarıyla maksad-ı sevkülceyşini istihsal edemediği gibi tabiye nokta-i nazarından düştüğü mahkûm vaziyetten de kurtulamadı.

Düşmanın şimdiye kadar cereyan eden ve külliyetli zâyiâta mal olan muhârebatla pek ziyâde yorulduğu muhakkak olmakla beraber yeniden kendisini toplayarak taarruza geçmesi ihtimali de vardı.

Binaenaleyh elîmizde bulunan hatlar bir kat daha tahkim ve icab eden yerlerde istinad noktaları tesis edildi.

Düşmanın bir karış arazi kazanamaması için lâzım gelen husûsat yapıldı.

Mevcûd kuvvetiyle maksadını istihsal edemeyeceğini anlayan heyet-i seferiye başkumandanı külliyetli kuvâ-yı imdadiye sevk ve i’zâmı için vukû bulan müracaatlarının semeresiz kalması üzerine evvelce Mısır’dan celb edilmiş olan ikinci Mavnend Baba süvari fırkası ve cenûb mıntıkasından alınan yirmi dokuzuncu fırka ile Anafarta cebhesini takviye etti. Ve İsmailoğlu tepesine karşı tahşid ettiği bu kuvvetlerle maksad-ı aslisini istihsali çin mezkur tepeyi zabt ederek Anzak vadisini açmak  istedi. İsmailoğlu tepesi bu vadiyi sedd eden mühim bir mania idi.

8 Ağustosta düşman denizden ve karadan Büyük Anafarta istikametiyle İsmailoğlu tepesini –hücûmu hazırlamak için- top ateşleriyle dövmeye başlamıştı. Bunu müteâkib taarruzlarını Mestantepe, Pernartepe ve Azmak vadisiyle Damakcılk Bayırı sırtlarına sevk etti. Bu taarruzlar da telefât-ı azîme verdirilerek püskürtüldü.

Düşmanın taarruz için ilerlediği arazi tamamen ateşlerimizin tesîratına maruz bulunuyordu. Düşman, bu günkü taarruzda yalnız bir fırkamızın cebhesinde üç binden fazla maktül bıraktı.

Bu son büyük muhârebe ile hasmın tamamen kudret-i taarruziyesi kırıldı ise de son defa bir tecrübe-i tâlie daha girişti ve 14 Ağustos’ta Kayacık ağılının şimâlindeki bir tepeyi zabt için bu noktaya üç kere tevcîh ettiği taarruzlar mukabil taarruzlarımızla def ve ufak bir kısmı müstesna olmak üzere bütün siperlerimiz istirdad edildi.

Düşmanın yevm-i mezkurda Kireçtepe’ye ve 14-15 Ağustos gecesi Mestantepe şimâl-i şarkîsine icra edip tesîrsiz bırakılan muhacematından sonra bu mıntıkadaki savletlerinin şiddeti tamamıyla söndü.

Düşmanın Anafartalar cephesinde de temin-i muvaffakiyetine imkan kalmamış, cebhenin neresine başını vurduysa karşısına çelik bir kitle gibi Osmanlı azm-i dilâverânesi çıkmıştı.

Mâverâ-yı ebhârdan kopup gelen istila dalgalarını sîne-i şehâmetiyle karşılayan Conk Bayırı ve Anafartalar kahramanları, İstanbul yolunun artık ebedîyyen açılamayacağını son defa olarak müttefikîne anlattı!

Çanakkale vekâyi-i müteahhiresi müteselsil bir siper muhârebatıdır. Düşmanın şibh-i cezîreden çekildiği tarihe kadar üç cephede tarafeyn hutût-i harbiyesi, her gün yeni vesaitle techîz ve takviye edilen bir şebeke-i müstahkeme haleti aldı. Her iki taraf, bütün vesait-i fennîyyeye müracaatla birer mıntıka-i müstahkeme vücûda getirdi. Siperler, en yeni âlât-ı tahrîbiye ve mevâni-i fer’iye ile techîz edildi. Alelhusûs büyük çaplı obüslerimizin  vürûduyla  pek mühim bir silah-ı kâhıre de mâlik olmuştuk. Muhârebe sâhalarında siper izlerinden başka hiç bir şey görülmezdi. Yüzbinlerce insandan mürekkeb tarafeyn Kuvâ-yı azîmesi, siperler içinde, mahfûz mahallerde, emin yollarda gizlenmişti. Bu büyük sahnelerde kaynaşan insan yığınlarını toprak, dahiline cezb etmişti. Sâha-i harbe hâricden bakan ve burada cereyan eden vekâyie şahid olmayan bir göz, bu kadar kanlı ve azîm mücâdelâtın bu sahnede vukûa geldiğine pek ihtimal veremezdi. Sâha-i harbin sakinleri, topların ve tüfeklerin velvele ve şemâtetti arasında yirminci asrın îcâbât-ı askeriyesiyle vücûd bulan bu tahtüzzemin kalelerin yeni şerâit-i hayâtiyesine alışmıştı.

Sahne-i harbe hakim olan sükûtu topların çığlıkları, mermilerin ıslıkları ihlal ederdi. Gündüzleri vakit vakit topçu müsâdemâtı vukû bulur, bir siper aksâmı dökülür, yer yer piyade muhârebeleri cereyan ederdi. Büyük çaplı mermiyâtın sukûtuyla toprak kuranları arasında ecsad parçalarının havaya fırladığı olurdu. Bazen lağımların infilakıyla bir büyük siper parçası müdafileriyle beraber berhava edilir, dehhâş bir sadme tesîriyle civar siperlerde tezelzülât vukûa gelir, bir az evvel mevcûd olan bir ârıza-i zemin şimdi nâpedîd olur, eşkâl-i arazi değişirdi. Lağımlar ile açılan siper gedikleri etrafında bazen sürekli muhârebeler cereyan eder ve bu siper enkazı kâh bu tarafın kâh o tarafın elinde kalmakla neticelenirdi. Büyük çaplı toplarımız, düşman ordugahlarını, ihrac noktalarını, karargâhlarını döver, mühimmat depolarında iştialler husule getirirdi.

Geceleri bomba ve tüfek ateş teatisi sabahlara kadar devam ederdi. Keşif kolları faaliyetinden mütehassıl ufak tefek müsademeler eksik olmazdı. Bir siper vaziyetin ıslahı için mevziî muhârebeler, hücûmlar, baskınlar tekerrür ederdi. Muhâsımlar, hiç durup dinlenmeyen bu ateş-i faaliyetle dört ay kadar bir zaman karşı karşıya kaldılar.

 
ALINTIDIR

UMUMİ BİR NAZAR

5 Mart hezimet-i bahriyesiyle Boğazı geçemeyeceğini feci bir sûrette deneyen müttefikîn, maksad-ı sevkülceyşini harekât-ı berriye ile elde etmeye karar vererek üss-i bahrî ittihaz ettikleri adalarda tedarikat ve istihzârata başladı. Gerek istihbârat-ı mevsuke ve gerek istikşâfat-ı havaiyye ve meşhud olan fevkalmutad faaliyet-i bahriye düşmanın böyle bir teşebbüse girişeceğinde şübhe bırakmadı.

331 senesi nisan ayı idi. İlkbaharın latif günlerinde Adalar Denizinin açık mavi sularının tebahhuratıyla meşbu havasını sahile hakim siperlerinde teneffüs eden kıtaâtımız ateşin nazarlarla düşmanın harekâtını tarassud ediyorlardı.

Her gün başka bir tebeddülat arz eden faaliyet-i bahriye garib bir tecessüs merakı hasıl ederdi. Havaların mülayemetiyle bir kat daha kesb-i sükût eden mehtablı geceler, her an için bir ihrac harekâtına elverişli idi. Nim şeffaf zulmet içinde pek yakından gelip geçen küçük tarassud sefînelirin bir gölge gibi aheste aheste harekâtı fark edilen, gözler, nim mahsus hayaletler peşinde mütemadiyen etrafı araştırır ve bütün kuvvetini toplayarak gittikçe kolaylaşan karanlığın nazarlardan gizlediği uzaklıklara kadar temdid-i tecessüs ederdi.

Boğazın medhali hâricinde koyu mavi birer bulut yığını gibi vakur bir vaziyet irae eden adalar ancak bu mütecessis nazarlara hail idi. Müttefikîn için şübhesiz pek hummalı bir faaliyet vardı.

Bugün bu mevkib-i ahenin halinde sahillerimizde tecavüze yeltenecek mehin düşmanın istihzâratını nazar-ı tahayyül ve tasavvur önünde daima tecessüm ettirerek vazî siperlerinde bir aşk-ı dindarâne ile vatanın Adalar Denizi mahrecindeki bu menî kapısını bekleyen kıtaât, yapacağı işi başaracağından emin bir tevekkül-i saburâne ile bu mevkib-i mehîbi pürheyecan beklerlerdi.

Şibh-i cezîrenin hava-yı billurisini yırtarak başlarının üzerinden mermi sağanakları geçmediği gün olmazdı. Düşmanın en mevhum hayalî eşyaya bile en büyük çaptaki toplarıyla savurduğu mermiler, mütemadi uğultulu, enindar ra’d ü berkler husule getirirdi. Bîfütur cevelan eden sefâin-i harbiyenin vaz’-ı tehdidi, müdafilerimizin maneviyatına sû-i tesîr edemedikten başka onları bir intikam hırsıyla daha ziyâde düşmanla göğüs göğüse, süngü süngüye boğuşacak bir sahne-i cidal bulabilmek iştiyakıyla sabırsızlandırırdı.

12 Nisan gecesi şimdiye kadar tarih-i harb-i cihanın kaydetmediği bir itina ve ihtimamla yapılan hazırlıklar hitam bularak General Hâmilton teşebbüsatından emin bir halde emirlerini tevzi etti.

Bütün vesait-i ihraciye en büyüğünden en küçüğüne kadar getirildi. Bunları Yunanistan limanlarından, adalardan yirminci asrın korsanlarına yakışır bir sûrette toplamışlardı.

Rub’-i meskûnun en ücra ve en baid köşelerinden devşirip getirerek bütün bu vesaitin sîne-i seyyar ve bîkararına doldurdukları halita-i akvamla hadaka-i basarda pek küçük görülen Eceabat yarımadasını bir hamlede aşacaklarını ve boğaz istihkâmatını ıskat ettikten sonra donanmalarının mehîb toplarıyla açamadıkları şehrah-ı bahrîyi süngüleriyle güşad edeceklerini zannetmişlerdi.

Yed-i kudretin o dar sâhaya sıkıştırdığı mevâni-i tabiiyye, şibh-i cezîrenin kıymet-i mutlakasını tezyîd eder. Ordumuz en ufak ârızalardan ve süngüsünden büyük bir maharetle istifade ederek harikalar gösterdi; yirminci asrın bütün vesait-i tahrîbiyye ve seferiyyesini haiz olup General Hâmilton’un ehl-i salib ismini verdiği muazzam hey’et-i seferiyyeyi durdurdu. Halife ve hakanlar yurdunu sinesiyle, imanıyla bu yeni ve mütemeddin (!) barbar ordusunun istilasından koruyup kurtardı.

Gerek harekâtın tarz-ı icrasından ve gerekse kendi raporundan istihrac edildiği vechile General Hâmilton, Mondros ve İmroz adalarında tahşid ettiği kuvâ-yı ihraciyyeyi makasıd-ı sevkülceyşiyyesine nazaran başlıca iki kısma taksim ederek bunlardan birini Boğaz istihkâmatının arkasını almak için Seddülbahir’e çıkarıp bu mıntıkanın mühim bir noktası olan Elçitepe’yi diğer kısmını Arıburnu’na ihrac ederek baskın sûretiyle bu iki noktadan bütün Boğaza hakim olmayı tasmim etti. Aynı zamanda Saros Körfezinde bir nümâyiş-i bahrî icrasını ve küçük bir müfrezenin de Kumkale’ye çıkarılmasını makasıdını setr için planına ilave etti.

ARIBURNU’NA İHRAC

11-12 Nisan 331 gecesi, bütün gece bütün gün sinesini yırta yırta cevelan eden gemilerin azariş-i lâkaydisinden kurtulan deniz, mehtabın nurları altında sakin bir safha halinde rehavetle uyuyor, sanki bir gün sonra kopacak olan muhârebe fırtınasına kadar biraz dinlenmek istiyordu. Kablezzeval saat üçe doğru gurub eden kamerin in’ikasat-ı ziyâiyyesi yavaş yavaş silindikçe denizi bir loşluk kapladı.

Müteaddid filoya inkısam eden ve kuvâ-yı ihraciyyeyi hâmil olan sefâin-i nakliye, donanmanın himayesi altında ihrac noktalarına doğru mütereddid ve endişekar aheste aheste yol alıyordu. Saat üç buçukta Arıburnu’na doğru ilerleyen ihrac kâfilesinin pîşdârını teşkil eden üç büyük torpido, seyr-i seri ile manevra yaparak sahile takarrüble ihrac noktasına hakim bulunan siperlerimize şedîd bir ateş açtı. Saat dörde doğru torpidolar ve römorkörler tarafından çekilen müteaddid merakib-i sagire karaya yaklaştı.

Vazifelerinin hululü zamanını katiyetle ihbar eden vaziyet karşısında siperlerinde silahlarına sarılan  ve gemilerin yağdırdıkları ateş yağmuru altında gözlerini hedeflerinin harekâtına nasb ederek bîfütur hasmını bekleyen sahil tarassud kıtaâtımız her günkünden daha metin bir salabetle bubuhranlı dakikalarda en büyük istinadgahları olan Cenab-ı Hakk’ın savn-ı samedanisine sığınarak sahile yaklaşan şalopeleri şedîd ve müessir ateşleriyle karşıladılar. Ateşlerimizin verdiği telefât-ı külliye bir hercümerc husule getirmiş, pekçok düşman sandalları, mürettebatı karaya ayak basmadan bir an evvel pürsükun uyuyan denizin haşin ve bîaman derinlikleri içine gömülmüştü. Düşman her türlü mehalike rağmen sahile mütefevvik kuvvetler dökerek tutunacak bir nokta elde ettikten sonra süratle hedefine yürümek için zâyiâta ehemmiyet vermiyordu. Maktül düşman üzerinde zuhur eden haritalarda istihdâf edilen nokta, kırmızı hatlarla işaret edilmişti.Sahile çıkıp yalçın sırtların zevaya-yı meyyitesi gerisinde süratle tekasüf eden kuvvetler, kendini toplayarak ve top ve tüfek ateşleri altında her hatvede bir kısmını gerilerinde mecrûh ve bîrûh bırakarak ilerliyorlardı.

Düşmanın intizam harekâtını tavik ve işkal ile matlub zamanı kazanmaya çalışan tarassud kıtası, düşmanın fâikiyyet-i adediyyesine bakmayarak cesurâne atıldığı  süngü hücûmundan sonra geriki hatta çekildi.

Kumkale ve Seddülbahir’den başlayarak Arıburnu şimâline kadar ihrac noktalarını ihata eden sefâin-i harbiyeden atılan toplarınukûs-i velveledarı, düşmanın ciddi teşebbüsata başladığını ve beklenilen büyük hadisenin vukûunu boğazın bütün kuvâ-yı müdafaasına ihtar etti. Süratle vürûd eden raporlar, düşmanın teşebbüsatı hakkında hiçbir tereddüd bırakmadı. Bütün kıtaât akın akın ihrac noktalarına doğru harekete başladı. Ortalık açılmıştı. Denizden yükselen tarassud balonu sefâin-i harbiyenin hedeflerini tayine, ihrac nukatı üzerinde dolaşan düşman tayyareleri, harekâtımızı ve kuvvetlerimizi istikşâfa çalışıyordu.

Arıburnu sahilinde doksan parçaya karib sefâin-i harbiye bulunuyor ve bunlar meyanında tadad edilen yirmi altı kıta nakliye sefînesi  kuvâ-yı ihraciyenin mikdarını tayin husûsunda bir fikir verebiliyordu.Tanımadığı bir fevkalade ârızalı arazide adımlarını kemal-i müşkilât ve tededdütle atan düşman, bir kısım kuvvetleriyle  Kılıç Bayırına ve diğer aksâmıyla da Çataldere’nin şarkındaki sırtlara kadar ilerlediği esnada vaziyeti süratle kavrayan kıtaâtımız cepheden taarruza geçti. Kanlı ve kırmızı sırtların şarkına doğru mütemadiyen uzanmak isteyen kuvvetler, top ve makineli tüfeklerimizin ateşleriyle perişan edildi. Bu sırada düşmanın müteaddid makineli tüfekleri de mukabil sırtlarda icra-yı faaliyete başladı.

Kanlı sırtın çalılıkları arasından ve şimâlinden sevk edilen takviye kıtaâtının harekâtı da müessir ateşlerimizle işkâl edildi. Düşman, sütreden mahrum ve yalayıcı ateşlerimize mahkûm olan Kırmızı sırttan ilerlemeye cesaret edemiyordu.

Bir kısım avcılarımız fundalık sırtı aşarak mukabil sırttaki kuvveti tard etti. Sefâin-i harbiye, efradımızın kuvve-i maneviyyesini sarsmak için büyük çaplı toplarıyla ve bütün şiddetiyle kıtaâtımıza ateş açtı. Edirne sırtında sebat etmek isteyen düşman kısmen tard edilerek sırt işgal edildi. Tam bu sıradaydı ki şimâlden ilerleyen kuvvetlerimiz, seri ve isabetkar bir karar ile düşmanın en can alacak noktasını buldu. Conk Bayırı istikametinden hatt-ı harbe dahil olarak şimâlen 261 rakımlı tepe ile kemal yerinin garb yamaçlarına ilerleyen kuvvete şiddetle taarruza başladı. Bu sûretle düşmanın sol yanıyla cephesine karşı taarruz tevhid edildi. Şedîd ve seri harekât-ı taarruziyyemiz önünde ric’at başladı. Hasmını önüne katan kahramanlarımız kâh ateşleriyle kâh süngüleriyle takibe devam ediyor ve hiçbir tehlike ve zahmete bakmaksızın ileri atılıyordu. Düşman, bu şedîd savletimiz karşısında şaşırmış, bütün serbestî-i harekâtını kaybetmişti. Her iki cebheden gördüğü tazyik üzerine sandallara binip kaçmaya çalışıyordu. Düşman, donanmasının en müessir sâha-i himayesine kadar sürüldü.

Düşman, bir taraftan lâyenkati ihrac ettiği kuvvetlerle ilk hatlarını takviye etmişti. 12 Nisan gecesi hücûmlarımız devam etti. Kanlı sırt’tan ilerleyen kuvvetlerimiz, karşılarındaki düşmanı geriye atarak ilk hatlarını kâmilen süngüden geçirdi. Yığın yığın esliha iğtinam edildi. Düşman ecsadı üzerinden pürgurur ilerleyen efradımızın kuvve-i maneviyyesi yükselmişti!

Düşmanın yeni aldığı taze kuvvetlerle  sağ cenahımıza ve merkezimize karşı mütekabil taarruzu başladı. Fevkalade mesaisine rağmen Karaburun Deresinin şarkına geçemedi.

13 Nisan günü pek buhranlı idi. Mamafih kıtaâtımız, bütün müşkilâtı iktiham ile sabır ve metanetine halel getirmedi. Pek fâik İngiliz kuvvetleriyle kemal-i şan ve celadetle harb eden cesur ve fedakâr kıtaâtımız, elde ettiği hatları tahkim ederek 14 Nisanda yeniden taarruza geçti.

Taarruz bütün cebhe ve cenahlara karşı tevcîh edildi. Fecirle beraber düşman Kabatepe istikametinden sâha-i harbi dövüyordu. Taarruz muvaffakiyetle devam ediyordu. Kanlı ve Kırmızı sırtlarda düşmanın firar sûretinde ric’ati başladı. Şimâlden gelen tazyikimiz ile sahile kadar sürülen düşman kaçmak için sandallara iltica ediyordu. Ric’at noktasına uzak olan Kanlısırtla merkez tepedeki kuvvet tutunuyor ve asıl sebatı yüksek sırtın garbında ve Haintepede görülüyor, kıtaâtımızın Kömürkapı Deresi ve Bomba sırtlarına ve bilhassa Yükseksırt’a kadar ilerleyerek hakim bir vaziyet almış olmasından dolayı çekilemiyor ve musırrâne sebat ediyordu.

14-15 Nisan gecesi taarruza devam edilerek bir kat daha tazyik edilen düşman, bulunduğu vaziyetin nezaket ve ehemmiyetini takdir ile uğrayacağı akıbet-i elîmeden kendisini kurtarmak için mütemadiyen çıkardığı takviye kıtaâtıyla tuttuğu hatta ciddi mukavemet gösteriyordu.

15 Nisana kadaryapılan taarruzlarla düşman, Yokseksırt’ın sahil ve cenûbuna müteveccih kısmıyla Kömürkapı Deresi içindeki yamaçlara ve Merkeztepe ile Kırmızı ve Kanlı sırtların hatt-ı balasına kadar sürülmüştü. Aleddevam ihrac ettiği kıtaâtı ileri sevk ederek ilk hattı takviye ediyordu. Vaziyet-i umûmîyyesini tashih için cebhenin bazı noktalarında 18 Nisana kadar düşmanın tekrar ettiği mukabil taarruzlar kâmilen reddedildi.

18 Nisana kadar düşman Yeni Zeland livâsından ibaret kuvvet almış, vesaik-i kat’iyyeye nazaran da iki fırka kadar zâyiât vermişti.

Şu bir iki gün zarfında nisbeten sükunetle geçen zamandan bilistifade düşmanın kendisini toplayarak yeniden taarruza geçmesine mani olmak için iltihak eden taze kuvvetlerimizle 18 Nisan günü tarafımızdan taarruz icrasına karar verildi.

Saat beşte topçularımız tarafından düşman mevaziine ve ihrac iskelesiyle düşman mevazii gerisine güşad edilen ateşi müteâkib bütün cebhede piyade muhârebesi başladı. Arazinin fevkalade ârızalı ve kesik olması, düşmanın şedîd donanma ateşi, müteaddid ve mitralyözlerle dar bir cebheden açılan şedîd ateşler altında açıktan hareket mecburiyeti kıtaâtımızın taarruzuna betaet îras etmekte idi. Mamafih bir kısım kıtaâtımız, düşmanmevzilerine daha ziyâde yaklaşmıştı. Tekmil kuvvetler seri bir savletle düşman mevzilerine sokmak için verilen umûmî bir hücûm işaretiyle urûk ve asabı bir kat daha gerilmiş ve taze bir şevk ve hahiş hissetmiş olan bütün kıtaât tekrar ileri atıldı. Şâyan-ı iftihar bir besaletle ilerleyen avcı hatlarımız bazı yerlerde düşman siperlerine 20-30 metreye kadar sokulmuştu.

18-19 Nisan gecesi nısfülleylde başlayan taarruzumuzda düşmanın cebheye yerleştirdiği müteaddid makineli tüfeklerle açtığı ateşe rağmen düşman mevzilerine pek ziyâde takarrüb edilerek arazi kazanılmıştı.

19 Nisan günü düşmanın Arıburnu’na asker ihrac etmekte olduğu ve bir taraftan yaralılarını gemilere naklettiği görülüyordu. Öğleden sonra saat dokuz raddelerinde sağ cenahımıza tevcîh ettiği taarruz muvaffakiyetle tard edildi. Mıntıka-ı harbi ihrac gününden beri aleddevam  ardı arası kesilmeyen gemi ateşleri altında bulunan düşman, bugün de mıntıkamızı cehennemî bir ateş altına almıştı.

20 Nisan’da düşman cebhede bütün faaliyetiyle siper hafr ediyor, topçumuz da ateşleriyle düşmanın tahkimatını tacize devam ediyordu.

Düşman şimdiye kadar icra edilen şedîd darbelerimizle donanmasının sâha-i himayesinde bulunan sahile muvazi dar ve şeritvari sırtlar üzerinde vücûda getirdiği siperlere sığınmış ve kudret-i tecavüziyyesi kırılmış ve siper muhârebatı başlamıştı.

İngilizler siper muhârebatında bir istidad-ı mahsus gösteriyorlar ve silahlarını büyük bir itidal ile isti’mâl ediyorlardı.

18 Nisan taarruzunda müstahkem düşman hutût-i harbiyyesine karşı ecdadlarının cihanşümul hasaili  ve mefahir-i askeriyyelerini bihakkın temsil ve ihya edecek sûrette yalın kılıç düşman siperleri üzerine atılan zabitanımız ve aynı hiss-i kahramanâne ve dindarâne ile zabitanını takib eden cesur ve metin efradımız, gurur-i millîmizi cidden yükseltecek harikalarla sahne-i harbi her zerre-i gubarı bir şehid veya bir gazinin hun-i celadetiyle meşhun-i kudsiyet bir ravza-i mübarek haline getirmişlerdi.

SEDDÜLBAHİR İHRACI

Düşmanın mütemadi tayyare faaliyetleriyle donanma ateşleri  altında gündüzün iş görmek kabil olmadığından sahildeki siperlerin ıslahı için karanlıktan istifade edilerek çalışılabiliyordu.

11-12 Nisan gecesi düşman torpidolarının tahkim edilen sâhalara lâyenkati icra ettiği ateşler iştigalata mani olmuş ve siperdeki efradımızı da iz’âc etmişti.

Düşmanın geceleyin vukû bulan sürekli ve devamlı ateş faaliyeti, kariben bir teşebbüsde bulunacağını ihsas etmişti. Esasen her an için silah başı hazırlığında bulunan tarassud kıtaâtımız, topların gürültüsünden bütün gece uykudan mahrum kalmıştı.

Nısfülleylden sonra saat üç buçuğa doğru guruba başlayan mâh-ı âlemtab, kemal-i teyakkuzla tarassudgahlarından ufk-i mer’înin a’mak-ı sîminine medd-i nazar-ı tecessüs eden mutarassıdlarımızın gözleri önüne tedricen bir perde-i zulmet indiriyor ve kamerin uful-i tedricisiyle bütün muhite bir hüzün sâri oluyordu.

12 Nisan günü öğleden evvel saat 4.30 raddelerinde tarassud kıtaâtımız, düşman donanmasının  müdhiş top tarrâkalarıyla silah başına inmişlerdi.

Sefâin-i harbiye sahildeki siperlerimizi tahrîb için bütün şiddet-i gûlânesiyle müzab ve seyyal bir ateş püskürüyordu. Kesif gemi ateşlerinden ve siperler üzerinde parçalanan pek çok şarapnellerin infilakıyla intişar eden gazların hasıl ettiği tayf-ı elvandan mürekkeb duman, az zamanda sahili setr etmişti. Hiçbir şey görülemiyordu.Yalnız bu duman arasında kızgın mermilerin ahcâr-ı semaviye gibi takib ettiği tarikte bıraktığı ateşin izlerle şarapnellerin havada vücûda getirdiği demet demet kandiller meşhud oluyordu. Bu duman bulutlarına mermi kitlelerinin sukûtuyla zeminden feveran eden toz kasırgaları da inzimâm ediyor, vahşi bir manzara hasıl oluyordu.

Düşman bu ateşleriyle kuvâ-yı ihraciye için emin bir sâha-i harekât ihzâr etmek istiyordu.

Birçok siperlerin dümdüz olmasına rağmen müdafiin, emin sâhalarda, masun sütreler gerisinde tahaffuz ederek kuvâ-yı ihraciyenin vürûduna, uhdelerine müterettib vazifenin kudsiyet-i uzmasını bir sekînet-i kahramanâne ile intizar ediyorlardı. Cenab-ı Hakk’a müteveccih olan kalbleri, emel-i muazzezlerinin istihsalinden bir emniyet-i mev’ûde ile mülhem olmuş gibi itidallerine hiç halel getirmemişlerdi.

Saat beşi geçmişti ki bombardıman seyrekleşmiş, etrafı görmek kabil olmuştu. Büyük küçük elli kıta harb ve nakliye gemisi ve birçok kayık ve römorkörler ile büyük dubalardan mürekkeb bir ihrac mevkibinin Sığındere’den itibaren Seddülbahir mıntıkasını sardığı meşhud oluyordu.

Krüvazörler himayesinde bazı nakliye sefîneleri sahile takarrüb etmiş, saat altıya doğru Teke Koyu’na müteaddid kayıklar ilerlemişti. Ertuğrul Koyu’na da cesîm bir nakliye sefînesi yedeğinde çektiği cesîm dubaları iskele hizmetini görmek üzere sahile yaklaştırdı.

Sefâin-i harbiyenin ve bilhassa ihraca muavenet maksadıyla sefâin-i nakliyeye yerleştirilmiş olanNordanfeld ve makineli tüfeklerin fasılasız ateşleri himayesinde her iki noktaya ihrac başladı. Siperlerde eser-i hayat kalmadığına zahib olan düşman, sahile takarrüb ederken siperlerden ani bir süratle fışkıran şedîd ateşlerle karşılandı. Senelerden beri mavi ve saf sathında hiçbir şaibe görülmeyen bu sahillerin latif ve berrak suları al kanlarla rengini değiştirdi!

Bir kısım düşman efradı kayıklardan suya atlıyor, bazı kayıklar sahile yanaşmadan devriliyor, sefâin-i nakliye bordalarından dubalara inmek üzere bulunan efrad da oldukları yerde seriliyordu. Ertuğrul Koyu sahili düşman ecsadıyla doldu. Seddülbahir iskelesine yanaşmak isteyen kayıklar  kâmilen batırıldı. Tahrîbkar ateşimizin tesîriyle düşman muvakkaten ihracı tevkif etti. Ateşimizden pek ziyâde yılgınlığa düçar olan düşman efradı, nakliye sefînelerinden çıkmaktan imtina ediyor ve zabitlerinin kılıç darbeleriyle  merdivenden indiriliyordu.

İhrac noktalarında devam eden bu cezr ü medd-i müsâdemât esnasında bir kısım düşman efradı, donanmanın şedîd ateşleri himayesiyle Teke Koyu sahilinin ateşten mahfûz sütreleri gerisinde tutunabildiler. Düşmanın zâyiât-ı külliye ile Ertuğrul Koyu ve Seddülbahir iskelesinden tard edilmesi üzerine sefâin-i harbiyesinin bu cihetteki müdafiinimize tevcîh ettiği ateşler siperlerimizi dümdüz etti. Müdafiler bu siperde barınmak imkanı kalmayınca diğer siperlere geçiyorlardı.

Teke Koyu ve civarına çıkan düşman tedricen takviye edilerek mitralyözlerini Teke sırtına yerleştirdi. Buradan çekilen müdafiinimizin bakıyyesi, takviye edilerek ilerlemek teşebbüsünde bulunan düşman üzerine tekrar saldırdı.

Saat yediyi geçiyordu. Seddülbahir sahili ve arkası ateşler içinde yanıyordu. Düşmanın Ertuğrul Koyu’na tekrar sevk ettiği kuvvetler yine mahvedildi. Fakat vaziyet ve mevkiin müsaadesinden bilistifade  düşman Teke Koyu’nda tekasüf etmeye başlamıştı. Buradan ilerlemek isteyen düşman bir kısım takviye kuvvetlerimizle tesbit edildi.

Saat ona doğru Asya cihetindeki bataryalarımızın Seddülbahir civarına ihraca çalışan düşmanın harekâtını işkâl husûsunda pek büyük tesîri başladı. Bir nakliye sefînesi, müessir isabetlerimizle karaya oturtuldu.

Düşmanın Seddülbahir’e tevcîh ettiği pek şedîd ateş altında evler yıkılmış, kasaba harabe halini almıştı. Seddülbahir iskelesi müdafileri bu şiddetli ateşlerden müteessir oldukları halde sebat ediyor, yeniden sahile çıkmaya yeltenen kuvvetleri sapır sapır denize döküyordu.

Sahile ayak basabilen pek az düşman efradı, harabeler altına, enkaz arkasına iltica ediyor, başlarını çıkaramıyordu. Kuvvetlerinin azalmasına rağmen iskele başında ve kasaba civarında ahz-i mevki eden kahraman müdafiler, o gün akşama kadar düşmanın Seddülbahir’e ihracını men ettiler. Aynı zamanda Sığındere mansıbıyla sırtlarının sahil ve resanı sığlıklarına çıkan ve mitralyözlerle takviye edilen bir tabur kadar düşman kuvvetiyle de mütevâlî muhârebeler devam ediyordu.

Ba’dezzevâl saat birden sonra düşmanın Teke Koyu ihracatı bir kat daha faaliyet kesb etmişti. Aytepe’ye doğru ilerlemek isteyen düşman, buradaki müdafiinin ateşlerinden pek az kurtarabildiği bakıyyetüssüyûfuyla zevaya-yı meyyiteye sokulabildi.  Müteâkiben vürûd eden kuvvetlerle tekrar tepeyi tedricen ssarmaya başlamış ve zâyiâta bakmayarak iki cihetten zorlayıp zabt ile mitralyöz yerleştirmişti.

Düşman müteâkiben Gözcübaba tepeciğini de elde etti. Burada muhârebe pek hunrizâne oldu ve Gözcübaba tepesi müdafiini son neferini feda edinceye kadar çarpıştı.

Ertuğrul Koyu’nu yandan döven Harapkale’deki siperlerimiz, düşmana pek ziyâde zâyiât verdirdiğinden düşman donanması bu siperleri tevcîh ettiği ateşle dümdüz etti.

Aytepe’yi zabteden düşman, Ertuğrul tabyasını da arkadan sardı. Ertuğrul tabyası ve Ertuğrul Koyu 12 saat kemal-i besaletle düşmana karşı müdafaa etti. Bugün düşman bu sâhaya takriben beş tabura karib bir kuvvet çıkarmıştı.

Gecenin hululüyle zulmet, tarafeynin harekâtını setr etmişti. Düşman mütemadiyen tenvir tabancaları endaht ederek harekâtımızı görmeye çalışıyordu. Müdafilerimizin işgal ettiği hatta bütün gece bilistifade yeniden ihrac ettiği kuvvetlerle ilerlemeye çalıştıysa da tevkif edildi. Aynı zamanda elîmizde bulunan Seddülbahir köyünde kanlı muhârebeler cereyan ediyordu. Hisarlık’a çıkan düşmanın ilerlemesine mani olmak için oradaki kuvvetimiz takviye edildi.

Nısfülleylde Seddülbahir’deki müdafilerimizin ateşi pek ziyâde  kesb-i şiddet etmiş ve lâyenkati bomba infilakları başlamıştı. Bilhassa bombalarımızın müessir sûrette isti’mâliyle Seddülbahir koyuna düşmanın ihracı uzun bir zaman tavik edildi. 13 Nisan sabahı düşman donanmasının Seddülbahir iskelesiyle koyuna yeniden tevcîh ettiği müessir ve muhrib ateşler himayesinde buraya da asker ihrac edebildi. Fakat bu netice kendisine pek mühim zâyiâta mal edildi.

Seddülbahir kasabasının mahrecinden düşmanın hurucuna mani olmak için medhali dövmek üzere mitralyözler tabiye edildi. Buradan Harapkale’ye ilerlemek isteyen düşman kuvvetleriyle tam bir saat emsali nâmesbuk bir şiddetle çarpışıldı. Zabitan ve efradımız kemal-i azm ve metanetle feda-yı can ediyorlardı!.. Düşmanın bu vakte kadar takriben üç alaya baliğ olan ihrac kuvvetinin sülsü hatt-ı harbden ihrac edilmişti.

Düşman kuvvetlerine nazaran nisbetsiz bir derecede bulunan Seddülbahir mıntıkası müdafileri 22 saat kadar bir zaman aç, susuz, uykusuz ve bilââram düşmanı lüzumu kadar işgal ve ihracı, pek yüksek kahramanlıklarla tavik ve işkâl ile maksadımızı pek şerefli bir sûrette istihsale sa’y ettiler!

Düşman bir cenahıyla Sığındere mansıbına ve diğer cenahıyla Seddülbahir kasabasına kadar uzanmıştı ve bir kısım kuvvetleri de Eski Hisarlık’ta bulunuyordu.

13 Nisan sabahı Sığındere sırtlarında birleşmiş olan düşman süngü süngüye icra edilen müsâdemât neticesinde kahraman kıtaâtımız tarafından kâmilen denize döküldü. Seddülbahir, Gözcübaba, Aytepe ve Teke sırtlarını işgal eden düşman karşısında ve üç taraftan donanmanın mütemerkiz ve müessir ateşi altında kalan bu mıntıkada ileri kıtaâtımızın Damlar’ın şimâlindeki hata gelmesi lüzumu hasıl oldu.

14 Nisanda düşman bir kısım kuvvetiyle Sığındere ve Damlar hattına doğru ilerledi ve Esi Hisarlık-Sığındere hattını ileri kıtaâtıyla tuttu.

15 Nisan günü düşmanın donanma ateşlerinin himayesi altında ileri kıtaâtıyla ibtidar ettiği taarruzu telefât-ı külliye ile red ve ric’ate mecbur edildi.

16 Nisanda düşman Seddülbahir, Harapkale, Aytabya ve Teke Burnu hattında bir silsile-i tahkimat vücûda getirerek ileri kıtaâtıyla Sığındere mansıbından itibaren Kirte deresini ve Kanlıdere’yi kat’ ile Kerevizdere mansıbının sekiz yüz metre cenûbunde denize müntehi olan bir hattı işgal ve tahkim ediyordu.

Topçumuz, ateşleriyle düşmanı mütemadiyen taciz etti. Donanma ateşi gündüzün bu mıntıkada faaliyet ibrazına sûret-i katiyede mani oluyordu. Düşman da aynı vechile müessir ateşlerimiz altında ilerlemek cüretini göstermedi. Tarafeyn ileri mevazii beyninde gündüzleri mevziî muhârebat devam ediyor, geceleri tahkimata germî veriliyordu.

18-19 Nisan gecesi icra edilen umûmî ve şedîd taarruza kıtaâtımız, pek kahramanâne savletlerle düşmanın ilk hatlarına kadar sokuldularsa da düşmanı geri atamadılar. Düşmanın da mukabil taarruzları zâyiâtla püskürtüldü. Ertesi gün ileri mevaziimize karşı düşmanın bir faide temin etmeyen ateşleri devam etti. Düşman karaya henüz obüs çıkarmamıştı. Sahra topçusu da zayıftı. Fakat buna mukabil şibh-i cezîrenin cenûb kısmını üç taraftan ihata eden cesîm sefâin-i harbiye topları pek ziyâde tefevvukû haizdi.

Düşman tayyareleri her gün bomba tacizatına devam ediyordu. Sefâin-i harbiye sık sık mıntıkanın muhtelif noktalarıyla garb istikametlerini şedîd grup ateşleriyle tarardı.

20 nisanda tarafeynin topçu ateşi devam etti. Düşman mevzileri önüne salib-i ahmer bayrağı çıkararak pek külliyetli olan maktül ve mecrûhlarını toplamakla meşgul oldu.

20-21 Nisan gecesi ba’dezzevâl 9 dan itibaren tarafeyn ateşi şiddetlendi. Bu sırada mehtab da tulu etmişti. Sefâin-i harbiyenin tevcîh ettikleri pek çok projektör ziyâları, siperlerden atılan tenvir tabancaları, top alevleri vakit vakit sâha-i harbi tenvir ediyordu. Fakat arazinin mübhem hayalatından başka hiçbir şey görülmüyordu. Bu boşluktaki sükuneti yalnız topların gürültüsü ihlal ediyordu. Bu geceki taarruzda bilhassa düşmanın sağ cenahı tazyik edilecekti. Taarruza iştirak etmek üzere vürûd eden yeni kıtaât çalılıklarla mestur arazinin loşlukları arasına dalıyor, çalılarla temastan hasıl olan hışırtıdan başka bir ses işitilmiyordu.

Düşmanın olanca şiddetiyle icra-yı faaliyet eden ateşe rağmen hücûm kollarımız ilerliyor ve zâyiâta ehemmiyet vermiyordu. Efradımız pek cansiperâne hareket ediyordu. Düşman mevzii bazı noktalarda sarsıldıysa da vaziyetinde mühim tebeddülatı intac etmedi.

23 Nisana kadar düşman Seddülbahir mıntıkasına takriben üç İngiliz ve takviye edilmiş bir Fransız fırkası ihrac etmişti. Hisarlık mıntıkasında Fransızlar bulunuyordu. Şimdiye kadar devam eden muhârebatta Fransızların kıymet-i harbiyesinin İngilizlere mütefevvik olduğu anlaşılmıştı. Bu tarihe kadar Fransızlar da dahil olduğu halde  müttefikînin on bir gün zarfındaki mecmu zâyiâtı altı yüzden fazlası zabit olmak üzere on dört bine karibdir. Mütevâlî taarruz teşebbüsatımızla düşmanın kudret-i muhâcimesi ve serbestî-i harekâtı kesr edildi. Düşman artık vaziyet ve kuvvetinin taarruzu idâme ettiremeyeceğini anlayarak daima intizar ettiği hücûmlarımıza karşı tahkimata ehemmiyet verdi.

Vatanın menafi-i âliye ve mukaddesesi uğruna hayatını bilatereddüd feda eden zabitan ve efradımızın ibraz ettikleri elvah-ı hamâset, Osmanlı ordularının asırlarca  devam eden istila devirlerindeki kabiliyet-i cengaverânesinin timsâl-i şehâmetine tamamıyla nâzırdir. Her iki ihrac sâhasında yüksek bir kuvve-i maneviye ile daima hayatı istihfaf eden kahramanlarımız, istikbalin abide-i şan ve celadetini henüz maziye karışmadan kendi gülgun kanlarıyla tahmir ettikleri vatan-ı muazzezlerinin Adalar denizine nâzır ve ecdadlarının hamasiyatına şahid olan bu muazzez sâhalarda süngü ve kılıçlarıyla vücûda getirdiler!..

ALINTIDIR

                                                                                                                 BÜYÜK HÜCÛM, İNGİLİZ VE FRANSIZ DONANMASININ RİC’ATI (5 Mart 331/18 Mart 915)

5 Mart tarihte bir dönüm noktasıdır. Bizi sevmeyenler tarafından şu pek tanıdığımız ihtiyar tarihte, iki buçuk asırdan beri yalancı ve mutaassıb bir kanaat doğurulmuştu: “Türkün hakk-ı hayatı ölmüştür ve o avrupaî bir cemiyet olamaz...”. Birbirini kovalayan bazı hain tesadüfler de onlarca bu kanaati teyid eder gibi görünüyordu. İşte 5 Mart ve onu takip eden kara muhârebeleri cebr edilen fikirlerin tarihte ihdas ettiği bu sahte kanaati inatçı yolundan çevirmiş, Asyalu Türkün Avrupa’daki hakk-ı hayat ve hakk-ı fethini Çanakkale kahramanlarının temiz kanlarıyla –nurlandırarak- tesbit etmiştir. Şu müzmin “Harbin sonunda dünya bir daha değişecektir” denilir, Osmanlı saltanan aleminin (5 Mart 331) beraber değişmiş olduğunu da itirafa mecburdurlar.

İşte, dost ve düşman milletlerin bize ait haksız ve eski kanaatlerinde yeni ve mühim bir tebeddül yapan, Osmanlı ordusuna ecdadının her ne sûretle varisi olduğunu isbat etmek fırsatını veren 5 Mart tarihinde  hakikaten bir dönüm noktasıdır. Türklerin gerek denizden gerek karadan Çanakkale’de derûhde ettikleri ağır ve tehlikeli vazife, ağırlığı nisbetinde şan ve şerefle bitmiş, şu büyük harbin sonunda başlayacak olan yeni karnın ilk şâhıslarından biri de Türklerin Çanakkale’ye 5 Martta dikmiş oldukları zafer abidesi olmuştur.

Şubat ayında günlerce devam eden didinme ve boğuşmalar kuvvetli ve korkunç iki fırtına bulutunun birbiriyle çarpışmak için koşuştuklarına benziyor, Akdeniz Boğazında kopacak olan büyük fırtınanın pek yaklaştığını açıkça gösteriyordu. Son günlerde İngiliz ve Fransız filosu muhârebenin merkez-i sıkletini Çanakkale-Kilidülbahir grubuna naklettikten sonra artık işin sürüncemede kalmasına imkan bırakılmamış, ana kuvvetler birbiriyle iyiden iyiye temas etmişlerdi. Martın ilk günleri yalancı bir sükunetle geçmiş ve bu zahiri sükunetin arkasında geniş ve kat’i bir faaliyetin için için hükümferma olduğu açıktan açığa anlaşılmıştı.

5 Mart 331 sabahı pek erken keşfe giden bir tayyaremiz Bozcaada civarında 15 İngiliz, 4 Fransız zırhlısıyla 3 krüvazör ve pekçok torpido  ve nakliye ve tahrîb gemilerinin Boğaz’a doğru hareket hazırlığında bulunduğunu haber verdi. Bu haber, muhtelif tarassud postalarının raporlarıyla ehemmiyet ve ciddiyetini arttırdı. Bütün vazifedarlar, uykusuz geçen gecelerin yorgunluğunu hissetmeksizin her şeyi hazırlanmış olan sevgili toplarının başına büyük bir sevinç ve itimad ile geçmişler; bu pek mukaddes vazife ve fedakârlık saatlerinin yaklaşmasını zafer duygularıyla mes’ûdâne karşılamışlardı. İstihkamların içinde dindarâne bir faaliyet vardı. Cemaatle kılınan sabah namazına, iş başındaki nöbetçilerden yetişemeyenler eda-yı salat için teker teker koşuyorlar, çam ağaçlarının koyu yeşil gölgeleri altında, gelişigüzel kıblelerine dönerek, kalblerinden coşan ibadetleriyle her şeyih hâlık ve hakimi olan Allah’a ve onun irade-i lemyezelîsine muti ve münkad, tazarrularını yükseltiyorlardı.

Sabah saat 8.30 idi. Daima torpidolar ile tarassud edilen medhalin gerisinde 8 zırhlı, 1 krüvazörün bulunduğu anlaşıldı. Hal ve vaziyet fevkalade idi. Bütün nazarlar Boğaz’ın dar medhalinden içeriye doğru sarkacak düşmanı gözlüyor, bataryalar dahilinde uzun mümareselerle öğrenilmiş olan vazifeler, tabii bir itiyadmış gibi ifa olunuyordu.

Hava gayet güzel, deniz pek sakin, sema bahar bulutlarından azade, berrak ve lekesizdi. Havanın bu hali düşman lehine olmakla beraber bu gün ne güzel bir muhârebe günüydü!... İnsanı üşüten soğuk, bayıltan sıcak, hedefi saklayan sis ve bunlara benzeyen bir şey yoktu. Boğaz’ın hâricinde İmroz’dan Bozcaada’ya kadar bütün ufuklarda asabi ve acul bir faaliyet görülüyor, birçok torpidolar sağa sola, ileri geri koşuyor, tahrîb ve nakliye gemileri, tahlisiye ve hastahane vapurları muhârebe sâhasına doğru yaklaşıyor, geri hizmetine mahsus olan hat üzerindeki yerlerini tutuyorlardı.

Saat 10.30 da dördü geride olmak üzere 10 zırhlı ve müteaddid torpidodan mürekkeb iki kuvvetli fırka Boğaza doğru ilerliyordu. Bu iki büyük grup en önde Triumf sistemi bir zırhlı (Sviftşör), bunu takiben sıra ile Agamemnon, Lord Nelson, Quinn Elizabeth, Infileksibıl, Prens Jorj zırhlıları ve bunun gerisinde dahi 5 torpido bulunmak üzere heybetli birer kale gibi teker teker Seddülbahir hizasından görünerek medhal önünde Kumkale’ye doğru bir hat teşkil ettikten sonra sola çark ettiler ve birinci hatta bulunan 6 zırhlı omuzluk hattında Boğazdan içeri girmeye başladı. Manzara hakikaten mehîb ve şâyan-ı temaşa idi. Birinci harb gemileri grubu Boğaza girerken yelpazevari açılarak giriyor, gemilerden her biri bombardıman mahallindeki mevzilerine doğru ilerliyordu.

Prens Jorj zırhlısı Rumeli sahilini, Triyumf sistemi Sviftşör zırhlısı da Anadolu sahilini kıyı solundan takip ediyor, Quinn Elizabeth, Agamemnon, Lord Nelson, Infileksibıl’dan mürekkeb olan en kuvvetli gemiler de Boğazın orta yolunu takib ederek saf-ı harb açıyorlardı. Birkaç torpidonun da bilhassa merkezdeki drednotların etrafında mütemadiyen devr ederek bu gemileri torpillere karşı himaye etmeye çalıştıkları görülüyordu.

Saat 11.15 de Sviftşör zırhlısı ilk mermisini Halileli sırtlarına attı Ve İntepe grubunun mukabelesiyle beraber zaferle bitecek olan şu büyük muhârebenin birinci safhası da açılmış oldu. Saat 11.30 da birinci harb gemileri grubu tamamıyla saf-ı harb açarak  Tenker deresi- Halileli sırtları hattına kadar ilerlemiş; Fransızlardan mürekkeb olan ikinci grup ise Seddülbahir önünden çıkarak medhalden içeriye girmişti.

Düşman bidâyette müteenniyâne hareket ediyor, ateş taksimini pek muntazam yapıyordu. Saat 11.40 da Infileksibıl Rumeli Mecidiye Tabyasına doğru ve müteâkiben Quinn Elizabeth drednotu da Anadolu Hamidiye istihkâmı civarına ateşe başladılar. Tam beş dakika sonra Amiral Dorbek sahne-i harbde, daha kesif ve mürtefi duman ve alev bulutlarının yükselmesini arzu etmiş olmalıdır ki müstahkem bir muhitte olmakla beraber yine bir şehir olmakdan hâli kalmayan Çanakkale’ye Quinn Elizabeth’ten ateş açılmış ve şehirde bir yangın yapılmıştı.

Saat 11.55 de Lord Nelson ve Agamemnon drednot krüvazörleri Kilidülbahir grubunu bombardımana tam saat 12 de Sviftşör zırhılısı da Dardanos bataryasıyla döğüşmeye başladı. Artık muhârebe bütün manasıyla her iki taraf mukadderatının halledilmeyeceği kat’i bir şekle yavaş yavaş ve fakat büyük mikyasda giriyordu. Şu vaziyete göre İngiliz filosu Çanakkale-kilidülbahir grubuna umûmîyetle 13 kilometre mesafede olarak istihkâmların mevkilerine nazaran muhtelif nişangahlarla atışını bervech-i âti taksim etmişti:

Gemiler                                                                    Hedefleri                               mesafe/metre

Prens Jorj                                       Tenker ve Baykuş cihetlerine     10000

Quinn Elizabeth Anadolu Çanakkale grubuna                                 13000

Infileksibıl                                      Anadolu Hamidiye tabyası

                                                                                 Ve Erenköy cihetlerine       13000,

                                                                                                                                                9000

                                                                  9000

İngiliz münferid atım veya çift atımdan mürekkeb yaylımlarla ateş ediyor ki ağır toplarımız sâha-i endahtına giren hedeflere ağır ve muntazam endahtla cevap veriyor, obüs ve sahra bataryalarımız ise seri ateşleriyle madenî ve çalâk sayhalarını Boğazın duman ve alev fışkıran ufuklarına yükseltiyordu.

Saat 12 de ikinci Fransız zırhlıları grubu, birinci İngiliz grubu hattının gerisinde açılarak ikinci hattı teşkil etmişti. Aynı zamanda veymut krüvazörü de Kumkale önünden Yenişehir’i bombardımana başlamış ve bilahare kendine iltihak eden diğer iki krüvazörle beraber medhal açığında kalmıştı.

Fransız zırhlıları birinci İngiliz harb gemileri grubu hattına anbean yaklaşıyorlardı. İngilizler, Fransız hattının yaklaşmakta olduğu sırada kesif ve bunaltıcı bir ateşle muhârebeye şiddet ve dehşet vermişler, bataryalarımızın muntazam ve soğukkanlı mukabelesine pek köpürmüşlerdi. İki tarafın ateşleri hakikaten mukavemetsûz bir halde idi. Çanakkale şehrinde zuhur eden yangının siyah ve kesif duman bulutları  istihkâmların semasını mehîb bir şekilde örtmüş, obüs ve sahra bataryalarımızın da hevlnak tarrâkaları mahuf bir uğultu halinde Çanakkale ufuklarını doldurmuştu.

Visamiral Keprat’ın kumandasında bulunan dört Fransız [Sufren, Bouvet, Goluva, Şarlmani] zırhlıları birinci hatta dahil oldular. Birinci harb gemileri grubunun evvelce tuttuğu bu hat, şimdi on zırhlı ve birçok torpido mürekkeb bir zincir halini almış ve Boğazın medhalden girince en geniş mahallini kapamıştı. Üçüncü bir ihtiyat süfün-i harbiye grubu da Yeniköy-Yenişehir önünde hazırlık mevkiine girmişlerdi. Fransız zırhlılarından Goluva ve Şarlmani, Rumeli; Bouvet ve Sufren Anadolu kıyılarında bulunuyorlar ve ağır zırhlı kuleleriyle ateşe iştirak ediyorlardı. O dakikada torpidolar hâric olmak üzere şu on büyük zırhlı 7,5 cm. Likten 38,1 cm.liğe kadar 310 kıt’a topa mâlik olup bunlardan 154 adedi 15,2 cm.likten 38,1 cm.liğe kadar büyük çaplı ağır, 156 tanesi dahi 10,2 cm.lik daha aşağı küçük çaplı idi. Bütün hatt-ı harb üzerinde İngiliz ve Fransız yaylımları dehşetefza bir halde devam ediyordu. Her hangi bir yaylımda efvâh-ı nariyeden sıra ile beyaz duman bulutlarının ve elektrik şulesine benzeyen alevlerin görülmesiyle beraber Boğazın şimâlinden cenûba doğru oluk gibi uzanan mavi ve lekesiz semasında en mahuf bir fırtına, ra’d ve berkini unutturan tarrâkalar aksendaz oluyor, Boğazın zümürrüdin yamaçlarında yer yer yangınlar, alevler çıkarak semaya doğru 20, 30 metre irtifaında toprak sütunları yükseliyordu. Bataryalarımızın mukabelesi ise her Osmanlının göğsünü iftiharla kabartacak bir derecede mehîb ve merdâne idi. Uzaktan büyük bir küme halinde görülen tabyalarımızın toprak yığınları üzerinden düşmana doğru uzanan topların bir anda ağızlarından fırlayan bir nur-i zafer, ufukta bir nokta gibi sallanıp duran düşman sefâin-i harbiyesinin kah üzerinde kah yanında infilak eder ve semaya doğru 30, 40 metrelik su sütunları çıkarırdı. Bu esnada Agamemnon zırhlısına tesadüf eden iki mermi üzerine bütün gemilerde ileri geri hareketler başladı. Ahval-i mümasilede, bize pek ehemmiyetli görünmeyen bu hadise muhârebenin en şedîd bir zamanında cidden dikkate şayan bir şeydi. Kim bilir bizim için henüz tamamıyla inkişaf edemeyen tesîratımız daha nelerdi?

İngiliz başamirali ise artık vaziyetin ancak sürat ve şiddetle hallolunacağına ve alelhusûs dahil-i hutût müdafaamızda kâfi derecede hasar yaptığına  kani oldu ki zevalden sonra saat 1 de amiral gemisi olan Quinn Elizabeth drednotundan Fransız filosuna “hücûm!” işaretini verdi. Bu işaretle beraber 5 Mart muhârebesinin ikinci safhası da açıldı.

Bu ikinci safha, düşman filosunun ric’atine başlangıç oluyordu. Saf-ı harbin cenahlarından ilerleyen Fransız filosu ve bilhassa Rumeli sahilini takib eden Şarlmani ve Goluva zırhlıları pek cüretkarâne hücûm ediyorlardı. Bunlar, birinci harb gemileri grubunun 4 kilometre ilerisine kadar geçtiler ve bu esnada dahi üçüncü ihtiyat zırhlıları grubu da Yenişehir önünden Boğaza doğru ağır ağır ilerlemeye başlamıştı. Artık muhârebe yeni inkişaf eden vaziyetler karşısında şiddet ve dehşetin nihayetine vasıl oldu. Bir grup, Tenker deresi-Halileli sırtlarının ilerisine geçmiş, Rumeli ve Anadolu sahilini takiben ilerliyor, diğer bir grup ağır ağır hutût-i dahiliyyeye yaklaşmaya uğraşıyor, bir üçüncü filo da medhale doğru yol alıyordu. Tayyareler istihkâmların halini anlamak üzere uçuyorlardı. Torpil tahrip ve tarak gemileri de faaliyete başlamıştı. Vaziyet sarahaten gösteriyordu ki, düşman son oyunlarını oynuyordu. Yanlarından ilerleyen Fransızları iyice ateş altına almak imkanı hasıl olur olmaz dahilî bataryalar tarafından derakab ateşle ihata olundular. Bilhassa Hamidiye, Mecidiye istihkâmlarıyla Baykuş ve Daranos bataryalarının ateşleri Fransız zırhlıları üzerinde temerküz etmişti. Ateşin şiddet ve kesafeti o derecede artmıştı ki Rumeli ve Anadolu sahilinden topların aks-i sedası işitiliyor, münferid atımları tefrik etmek mümkün olmaksızın Marmara Ve Adalar Denizine doğru yalnız mahuf bir uğultu yuvarlanıp gidiyordu. Boğaz’ın eğrile büğrüle akan mavi denizini kıvrım kıvrım kucaklayan kumlu sahillerin yeşil renkli yamaçlarından denize doğru bir ateş tufanı yağıyor, denizden sahil ve yamaçlara doğru da gayz ve hiddet saçılıyordu. Şu ölmüş, hakk-ı hayatı sönmüş, kanı uyuşmuş zannettikleri Türk, nasıl oluyordu da bu harikayı gösteriyordu? Amiral Dorbek’le Amiral Keprat’ın bir türlü akıl erdiremediği bu sır ne idi? Bu dakikada amirallere sorulsaydı: Bîşübhe ikisi birden “Ah bu Londra ve Paris nasıl yanıldılar?” derlerdi. Vaziyet her iki taraf için de müşküldü. Düşman birçok manialarla kapalı, kahraman ve cengaver bir milletin bekçiliğini yaptığı Boğaz’ı geçecek, şu bir avuç kahraman da dünyanın en zengin ve muazzam iki filosuna, maddeten pek çok olan tefavvukûna ve mevcûd müşkilâta rağmen meydan okuyacaktı. Burada yalnız maddi vasıtalar değil, iki tarafın manevi kuvvet ve seciyeleri de  kavga ediyordu. Hiç şüphe yoktur ki son söz, Türk rûhunun yüksek fedakârlığında idi. Ve yine hiç şüphe yoktu ki muhârebenin almış olduğu bu şekle nazaran zafer iklilini yapacak en büyük âmil de yine yüksek fedakârlık olacaktı.

Rumeli’den Goluve ve Şarlmani, Anadolu’dan Bouvet ve Sufren ilerledikçe Boğazın en dar mahalline doğru yaklaşıyor ve binaenaleyh bütün sahil topçularımızın mikrâsi ateşi altında kalıyordu. Hücûm yapan bu dört gemiyi himaye maksadıyla İngilizler ateşlerini son şiddete îsal etmişlerdi. Saf-ı harbden ayrılan bu dört zırhlının ilerledikçe yerini tutmak ve aynı zamanda saf hârici kalacak olanların boşluğunu doldurmak üzere Irrezistibıl, Kornovalis, Uşin, Vanjans, Majestik sistemi altı zırhlıdan ibaret olan üçüncü zırhlılar grubu da Kumkale önünden çıkarak Seddülbahir istikametinde biraz ilerledikten sonra alabanda sancak ederek –sağa dönerek- borda nizâmında evvela medhale ve sonra dahi üçü sağ cenahdan, diğer üçü de sol cenahdan saf-ı harbe dahil olmaya başladılar.Fransız hücûm zırhlıları ve bilhassa Bouvet pek cüretkarâne bir savletle Dardanos’a doğru ilerliyordu. Civar bataryalarımız ve bütün muhârebe esnasında şâyan-ı hayret bir fedakârlık gösteren Dardanos bataryası Bouvet’yi göz açtırmayacak derecede seri ateşleriyle ihata etti. Artık Bouvet, mermi sağnağı altında muntazam hücûmlarını terk etmiş, tehlike karşısında kalan ümitlere mahsus bir sersemlikle ileri geri manevralara başlamıştı. Bu sırada Infileksibul zırhlısına bir mermi isabet etmiş ve zırhlı gerilemeye başlamıştı. Merkez bilhassa Rumeli istihkâmlarımız kesif düşman ateşi altında idi. Düşman mermileri düştükleri sâhalar üzerinde derin çukurlar açıyor, yüksek toprak sütunları çıkarıyor, her tarafı muzlim bir duman bulutu altında bulunduruyordu. Düşman ağır topçularımızla kavga etmekle beraber bütün sahil kısımlarıyla yamaçlarını da mütenevvi çaplı toplarla tarıyordu. Alelhusûs 38,1 cm.lik mermiler, 10, 12 metre kutrunda ve 4 metre derinliğinde çukurla açıyordu. Aynı sûretle Dardanos, Mes’ûdiye batarya ve Soğanlı mıntıkaları şedîd bir ateşle düello ediyordu.

Sabahın saat 11 inden beri devam eden şu müdhiş muhârebe tam ucuna kadar gelmişti. Buradan öteye atılacak müessir bir adım netice-i kat’iyenin halli için girilecek çetin bir yolda olacaktı. Her iki taraf da vücûdun beyne gidecek his sinirlerini faaliyetten dûr etmişler, yalnız bir makine gibi işleyenuzviyetleriyle kavgaya başlamışlardı. Bataryalarımız dahilinde cereyan eden hâlat cidden akıllara hayret verecek derecedeydi. Her hangi bir bataryanın numara neferatından zuhura gelen boşluklar, derhal cehennemî bir ateş altında başka yerden koşarak gelen efrad ile ikmal olunuyordu. Bu hallere bakılınca, yed-i kudret, dünyada ne kadar besalet harikaları varsa, hepsini şu bir avuç Türk tabyalarının içine sıkıştırmış zannolunurdu. Bütün Çanakkale kahramanlarının sükunet ve şevk ve gayretleri bataryaların ateş süratini vakt-i hazar talimlerine nazaran hemen yarı yarıya arttırmıştı. Denizde, karada su ve toprak sütunları birer şan ve şeref abidesi gibi yükseliyordu. Düşman hakikaten zorlamanın en zoruna kadar çıkmıştı. 16 zırhlı, 3 krüvazör, müteaddid torpido mütemadiyen ateş kusuyordu. Top sedalarının arasında bir saniyelik fasıla bulmak mümkün değildi. Korkunç bir uğultu, derinlerden aks eden boğuk tarrâkalar gibi Anadolu dağlarının sakin ve yeşil zirvelerini aşarak anavatana doğru yayılıyordu. Bütün bu müşkilât ve dehşetine rağmen bataryalarımızda semavî bir fedakârlık, yılmak bilmeyen bir cidd ü himmet görülüyor, şu müdhiş filonun yığın yığın püskürdüğü ateşlere mütemadiyen mukabele ediliyordu. Bu tasviri pek güç olan hevlengiz tarrâkalar arasında siperlerden okunan ezân-ı Muhammedî ve es-salat nidaları işitiliyor, mestur mahallerde “İnnâ fetahna leke” sure-i celilesi tilavet olunuyordu. Dinî ve dünyevî her vazifeyi cidden hüdâpesendâne bir sebat ve faaliyetle ifa eden Çanakkale kahramanları bir taraftan Gelibolu fatihi âlihimmet şehzade Süleyman Paşa’nın rûhunu şad eden toplarının susmayan gürültülerini düşmanın ateş saçan seyyar kaleleri üzerine fırlatıyor, diğer taraftan da “hak ve hakikat”in büyük hamisi olan Cenâb-ı Hâfız-ı hakikatten zafer ve galibiyet tazarru ediyorlardı. Kıyam-ı kıyametten numune olan bu anda bütün zihinler ve kollar vazifeye münhasır. Bütün kalbler şu âlemlerin hâlikine mütevekkil, bu heyecanlı ve korkunç mübarezenin neticesine ermeye çalışıyordu.

Zırhlılar ilerledikçe ateşlerimiz altında daha ezilmeye başladı. Erenköy önünde deniz yüzünde bir duman görüldü ve kayboldu. Bu, ilk düşman torpido muhribinin son ve sisli bir eser-i mevcûdiyeti idi. Bunu bir taharrî gemisinin batırılması takib etti.

Anadolu Hamidiye tabyası tarafından ateş altına alınan Bouvet zırhlısında evvela birkaç isabet görülmüştü. Muahharan hafif bir duman yükseldi ve Bouvet zırhlısı yan tarafa yattı. Artık Bouvet örümcek ağı gibi her taraftan ateşle ihata edilmişti. Tam on iki isabetle bu pek cesurâne ilerleyen Bouvet zırhlısı son saniyelerini yaşamaya başlamıştı. Bir buçuk dakika sonra, bataryalarımızın şedîd yaylımları karşısında mağrur Fransız bayrağı mavi denizin köpüklü dalgaları arasında gömüldü gitti. Hücûm eden dört Fransız zırhlısından Bouvet batmış, bordasında on dakika zarfında on isabet görülen Sufren zırhlısı da Bouvet’nin yerini tutmak üzere ilerlerken 24 cm.lik bir mermi  16,4 cm.lik orta taretini delip 10 cm.lik top kazamatının tam altında infilak ederek[1] cephaneliklerinden birini tutuşturmuş ve gemiyi safdan hâric bırakmıştı. Goluva zırhlısı ise “bir merminin açtığı rahne ile hücûm eden suyun ihracına tulumbaların aciz kaldığı görülmesi üzerine süvarisi firkateyn kaptanı Beyar tarafından[2]” ric’at ettirilmişti.[3] Bütün sefâin-i harbiyede ateş hafifledi. Biraz sonra da Quinn Elizabeth ile Nelson ve Agamemnon’dan maadası ateş kesmişler, hatt-ı harbde bir karışıklık başlamıştı. Fransız zırhlılarından yalnız Şarlmani zırhlısı pek cüzî hasarla kendini kurtarabilmiş ve artık Fransız filosu bataryalarımızın dilîrâne mukavemeti karşısında İstanbul yolculuğunun aldatıcı zevk ve hayalini ateş hâricinde yaşatabilmek üzere saat 2 de ric’at emrini almış kaçıyordu.

Eğer Fransız filosunun şu cüretkarâne hücûmu muvaffakiyetbahş olsaydı, ihtiyatta bulunan 3 üncü harb gemileri grubu (kalyon kaptanı Hays Şadler’in kumandasındaki 2 inci İngiliz fırkası) için hakikaten  mûcib-i şeref bir vazife  teveccüh edecek, güya açılan geçitten Boğazı bu filo geçecekti. Fakat müdafiînin gösterdiği yüksek fedakârlık ve besalet karşısında bu filoya saf-ı harbin boşluklarını doldurmak gibi nikbetâver bir takviye vazifesi düşmüştü.

Bouvet’nin batması, Goluva ile Sufren’in pek tehlikeli sûrette hasara uğraması üzerine Fransız filosu safdan hâric kalmış ve bunların yerini bu filo işgal etmişti.

Bir fırka-i bahrîyi mağluben ric’ate mecbur eden müdafiîn, üç Fransız zırhlısını  sâha-i endahtlarından çıkıncaya kadar ateşleriyle takib etmişlerdi. Hays Sadler’in fırkası bombardıman mahalline gelinceye kadar düşman ateşindeki betaet ve şaşkınlık devam etti. Bu filo, bir Fransız filosunun hüsranla neticelenen hücûmlarını tazelemeye başlar başlamaz, torpido muhriblerinden bir tanesi bir ağır çaplı mermi isabetiyle bir dakika zarfında denizin korkunç derinlikleri içine gömüldü gitti. İstanbul yolu ne kadar çetin, Karadeniz’e çıkmak ne kadar karanlık, ne kadar müşküldü... Düşman şiddet ve dehşetini tecdîde, yeni gelen fırkanın hücûmunu teşcîe başladı. Ateş yine şiddet-i kâmilesine vasıl olmuştu.. Üçüncü süfün-i harbiye grubu da Kepez önlerine doğru yol alıyordu.

Bu filo da Fransız filosunun akıbetine namzed idi. Bu hal hiç değişmeyen bir netice olmak üzere Çanakkale Boğazında bu sâhaya kadar ilerleyebilen her filo için daima mukadder ve mukarrerdir. Kilidülbahir-Çanakkale hattı (dahil) geridekiler (hâric) önünde ne kadar bataryalarımız varsa, her zaman için bu sâhayı [Kepez, Karantina önlerini, Soğanlı Dere ağzını] mütemerkiz bir ateşle boğmaya muktedirdir. Tabiat ve şekl-i arazi değişmedikçe hal-i hazır topçuluğunun geriye doğru ? tedenni ve inhitatı vukûa gelmedikçe Çanakkale Boğazında bu hal her zaman baki ve cari kalacaktır. Bütün ağır toplarımız ilerleyen bu filoyu ateşle ihata etti. Obüs ve sahra bataryalarımız, filo cüz-i tamlarının sık sık tebdil-i mevzi etmelerine o kadar mühim ve müessir hizmet ediyorlardı ki bunu İngilizlerin derhatır bile etmediklerinden emin olabiliriz. Mağruk Bouvet ve hasarzede Sufren’in yerlerine Irrezistibıl ve Oşin zırhlıları geldiler ve tabyalarımıza endaht imkanını müsaid şerâit altında temin etmiş oldular.

Anadolu Hamidiye tabyası İrezistibıl zırhlısını ateş altına aldı. Bu sırada Infimeksibıl drednot krüvazörü de hasara uğramış, sath-ı bahirden aşağıda kalan aksâmını kâmilen su istila etmişti. Infileksibıl ric’at ederken Irezistibıl zırhlısı da iskele tarafına yatmış, duman içinde kalmıştı. Obüslerimiz bu gemiyi ateşleriyle sardı. Zırhlı ne ateş edebiliyor ne de hareket ediyordu. Suların akıntısına kapılarak evvela Karanlık limana sonra da Dardanos’a doğru çalkanmaya başladı. Şimdi ağır toplarımız bu şikarını obüslere bırakmış, Oşin zırhlısını dövmeye başlamıştı. Pek az zaman sonra Oşin de sancak tarafına yattı. Ve artık düşman kuvâ-yı bahriyesi iyiden iyiye tezelzüle uğramış, Amiral Dorbek hasarzede gemilerden bir kısmına ric’at emrini vermişti.

Düşmanın zâyiâtı birbirini kovalıyordu. Irezistibıl ve Oşin’in felaketine bir torpido muhribi daha arkadaş oldu.Akşam saat beşi geçmişti. Sabahın onbirinden beri yedi saattir devam eden bu kanlı macera Osmanlı silahlarına şan ve şeref bahş etmiş, İngiliz-Fransız emeli  gurûb eden güneşle beraber kararmaya başlamıştı. Şems-i tâli’, İstanbul’un güzel ve bakir ufuklarından doğuyordu.

Dardanos ve Cevad Paşa bataryaları[4] düşmanın karanlıktan istifade ederek hasarzede gemilerini çekmesine mani olmak üzere ateşe başladılar. Dardanos bataryasının yeniden ve tekmil toplarıyla ateşe başlaması düşmanı hayret ve hiddete düçar etti. Düşman 5 Mart muhârebesinin bütün safahatında merd ve şeci bir kavga ile temayüz eden bu bataryanın artık iskelet edildiğine kani idi. Filhakika batarya bir an için susmuştu. Bu sükût düşman ateşinin kâhır tesîrinden değil, batarya kumandanının zıyâ-ı elîminden mütehassıl idi. Batarya kumandanı şehid olmuştu. Fakat bataryada onun fedakâr ve şeci rûhu yaşıyordu. Düşman tekmil sefâiniyle Dardanos’u ateş altına aldı. Mukabeleten batarya vazifesini yine fütursuzca ifa ediyor, şâyan-ı hayret bir sıhhat-i endahtla ateşini Oşin ve İrezistibıl zırhlıları üzerinde topluyordu.

Kuvve-i muhârebe amirali “Artık söndü” zannettiği Türk bataryalarının hala faal, hala zinde ve bütün toplarıyla hala harb etmekte olduğunu  görünce Karanlık Liman dahilinde artık bir heyula gibi kararıp duran donanmasının kısm-ı küllisine ric’at emrini verdi.

Filo ric’at ederken Boğaz’da daha iki hüsran ve hezimet nişânesi vardı: İrezistibıl, Oşin...Osmanlı mermileriyle çelik sineleri birçok yerinden delinen bu iki zırhlı kâh Boğazın akıntılarına kah tahlisiye vapurlarının yardımına tabi olarak Karanlık Liman önlerinde serseri seyirleriyle şerefsiz akıbetlerinin son anlarını da yaşadıktan sonra ateşlerimiz altında denizin korkunç uçurumlarına doğru indi.[5]

Boğazın mavi denizi siyah bir barnosla örtülürken şu müdhiş muhârebenin ölüm saçan kavgacı topları susuyor, yedi saatten beri ufukların esrarlı boşluklarını dolduran müdhiş uğultuların yorgun askerleri enin halinde semanın koyu laciverd derinliklerine doğru dağılarak ölüyordu.

Artık gece olmuş, düşman donanması ilticagahları olan adalara kaçmıştı. Zafer perisi İstanbul’un nazlı ve şair semasından doğan iki günlük hilali[6] Çanakkale şehidlerinin ecsadı üzerine nur saçan ilahi bir kandil gibi yakmış, cesur ve kahraman müdafilere, Boğazın pırlanta taneleri gibi parlayan yıldızlarla dolu semasında, sancaklarının nurani aksini göstermişti.

EMİN ÂLÎ

FASILASIZ MUHÂREBE GÜNLERİ

12 Şubat’ı takip eden günler fasılasız muhârebe günleridir. Ta 5 Marta kadar düşman dahili müdafaa hatlarımıza yaklaşabilmek için mütemadiyen gece ve gündüz, torpillerin izalesiyle meşgul oldu. Bu vazifeyi ifa edebilmek için de  torpil tarlalarını himaye eden sahil obüs ve sahra bataryalarıyla kavgaya mecburdu. Hergün 3-6 zırhıl, birkaç krüvazör, müteaddid torpido medhalden içeriye girer, bütün Anadolu ve rumeli sahilinin yeşil çamlıkları arasına yerleştirilmiş olan bataryalarımızla düello ederdi. Bir taraftan da tayyareler Boğaz dahillerine doğru torpil hutûtunu, kıtaâtın vaziyetini keşf ile meşgul olurdu. Geceleri ise müteaddid balıkçı gemileri, torpil taharrî ve tahrip sefâini krüvazör ve torpidoların himayesinde ateş menzilimiz dahiline kadar sokularak torpillerle uğraşırdı. Bu günlerde boğazda cereyan eden gece muhârebeleri hakikaten eğlenceli idi. Projektörlerin ziyâ huzmelerinden kurtulup da Boğazın kuytu bir kenarından başlayarak torpil toplamaya çalışan bu gemiler, projektörlerin mıntıka-i ziyâdarına alınır alınmaz derhal topçularımızın hırçın bir ateşine maruz kalırlar ve hemen kaçarlardı. Bu işe tahsis edilen bütün bataryalarımız gecelerin bu hoş eğlencelerini dikkat ve ehemmiyetle takipten bir an geri kalmadılar. Bazı defa da bu gemiler, gündüz ileri sürülmüş olan topçunun arkadan kendilerine ateş açtığını görürler, çılgın bir asabiyetle köpürürlerdi. İngilizler, zannettiklerinden daha fazla serîülhareke bir düşman karşısında kaldıklarını anladılar ve mestur bataryalara daha kuvvetli bir tesîr yapmak istediler:

17 Şubatta Vanjans, Kornuvalis, Triumf zırhlılarıyla 2 krüvazör ve 5 torpido Dardanos bataryasıyla muhârebeye başladılar. Krüvazörler, zırhlıları Rumeli ve Anadolu sırtlarındaki mestur bataryalarımızın ateşinden kurtarmaya çalışıyorlardı. Kornuvalis’e isabet eden bir mermi bugünkü düellonun paydos işaretini vermişti. Filonun bugünkü kavgası düşmanın nokta-i nazarında bir tahavvül husule geldiğini gösteriyor ve anlaşılıyordu ki düşman bir taraftan torpil mevâniini izale etmekle beraber diğer taraftan da dahili istihkâmlarımızı ağır ağır bombardımanlarla  tahrip ve ıskat etmek istiyordu. 19 Şubatta bu hareket Boğa medhalini ele geçirmek isteyen bir ihraç kuvvetiyle müterafik olarak daha büyük mikyasta tekrar olundu. Agamemnon, Vanjans, Majestik, Kornuvalis sistemi 7 zırhlı, veymut sistemi 3 krüvazör, 7 torpidodan mürekkeb olan muhârebe kuvvetinden 5 zırhlı, 1 krüvazör, 1 torpido  Seddülbahir’in muhtelif cihetten etrafını ihata etmişti. Zırhlılar bir taraftan bütün Seddülbahir mıntıkasını vasat çaplı toplarıyla yalarken, büyük küçük diğer sefâin-i harbiye de çanaklıklarındaki nurdanfla ve makineli tüfekleriyle  piyade siperlerini ateş altına almıştı. Böyle mütenevvi ve sık bir ateşten sonra karaya makineli tüfekle de takviye edilennısf bölük kuvvetinde bir müfreze çıkarıldı. Fakat derhal kahraman piyadelerimizin süngü hücûmları karşısında telefâtla gemilerine tard olundular; aynı günde bu hareket daha vasi ve ciddi bir sûrette Kumkale’de de icra edildi. Düşman Kumkale ve Orhaniye civarıyla gerilerini, uzun müddet bombardımandan sonra şalopelerle ihraca başladı. Bi hirça piyadelerimizin mukavemeti karşısında tevakkufa uğrayınca düşman bu kuvveti iki defa daha takviyeye lüzum gördü. Fakat bu takviyeler de ileri hareketi temin edemedi. Düşman pek garib bir vaziyette kalmıştı. Tekrar gemilerine binmek istiyor, temasımızdan kurtulamıyordu. Piyademizin beklediği de -yalnız- gecenin hululü idi. Ortalığın kararmasıyla süngülerinden berk vuran piyadelerimiz 500 nefere baliğ olan bu kuvveti, üçte birini mahv ettikten sonra denize dökmüştü. Düşmanın bu ihracı. Elde edilen ganaim arasındaki mektub, kitab ve eşya-yı zatiye gibi vesaike nazaran Kumkale’de tutunup yerleşmek maksadını istihdâf etmekte olduğunu gösteriyordu.

20 Şubat günü de yeni bir safha-i endahtın inkişaf ettiği bir gündü. 1 zırhlı, 3 krüvazör, 5 torpido sahra ve obüs bataryalarıyla düello ederken Kabatepe önünden de Quinn Elizabeth drednotu endirekt endahtlarıyla Nara-Bigalı, Çanakkale-Kilidülbahr sâhasını ateş altına almaya başladı. Agamemnon zırhlısı Kabatepe sahilini tarayarak dış deniz sahilindeki bataryalarımızın ateşine karşı Quinn Elizabeth’in serbestçe endahtına yardım ettiği gibi Kilidülbahr yaylası üzerinde bir tayyare de ateşi idare ve medhalde duran diğer bir zırhlı da telsiz telgrafla yan mutarassıdlığı vazifesini ifa ediyordu. Tayyare ateşlerimizle denize düşürüldü, zırhlı da uzaklaşmaya mecbur edildi. Ertesi günü Barbaros Hayreddin zırhlı-ıyı hümayunun mukabeleten endirekt endahtıyla işe müdahelesi ve sahil bataryalarımızın derhal kuvvetinin tezyîdi aynı hareketin tekrar tatbikine mani oldu.

22, 23, 24, 25 Şubat günleri Boğaz dahilindeki muhârebe ilk defa olmak üzere merkez [Çanakkale-Kilidülbahr] grubumuza intikal ediyordu. Bu günler zarfında Quinn Elizabeth drednotuyla Agamemnon, Lord Nelson, Bouvet, Şarlmani, Sufren, Goluva zırhlıları sahne-i harbde isbat-ı vücûd ederek muhârebe şiddet ve ehemmiyet kesb etmişti. Zırhlılar her gün Boğaz’a girer, ikisi Anadolu sahil mıntıka-i meyyitesine sokularak Rumeli tarafındaki bataryalarımızla, diğer ikisi de Rumeli sahiline girerek Anadolu tarafındaki topçularımızla muhârebeye tutuşur, Quinn Elizabeth drednotu da merkez grubuyla muhârebeye başlardı. Onun 24 üncü günü Anadolu Hamidiyesiyle zırhlılar arasında cereyan eden muhârebede 800 den fazla 38 ve 30.5 santimlik ağır mermi merkez grubumuz civarına düşmüştü. Bataryalaramızın mukabelesiyleLord Nelson ve Bouvet zırhlıları  müteaddid isabetlerle sahne-i harbi terk etmeye mecbur oldular. Quinn Elizabeth’in çelik sinesi de müteaddid sefâinin himayesine rağmen ilk defa olmak üzere Osmanlı obüslerinin mermileriyle tanıştı. Bu sırada geceleri bilhassa torpido hücûmları da zikre şayan bir ehemmiyet kesb etmişti. Bütün bu boğuşmalarda bir taraftan istihkâmlarımız, diğer taraftan da Barbaros, Turgut, Muîn-i Zafer, Akhisar, Demirhisar sefâin-i harbiyemiz[1] ve mestur bataryalarımız fedakârlık gösteriyor, her günün didinmesini lehimize neticelendiriyordu. Bu yeknesak ve sıkıcı şekilde böyle gece ve gündüz cereyan eden müsâra’alar nihayet 5 Mart halâs gününün inkişafına kadar devam etti gitti.